तिहारका लागि ३ महिनामै ३ अर्बभन्दा बढीको ड्राइफ्रुट्स आयात

काठमाडौं । नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार नजिकिँदै गर्दा बजारमा भाइ मसलाको कारोबार बढ्न थालेको छ। भाइटीकाका दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई सप्तरङ्गी टीका लगाएर काजु, बदाम, पिस्ता, ओखर, छोकडा, नरिवल, अन्जिरलगायतका सुक्खा फलफूल उपहार दिने परम्परा नेपाली समाजमा लामो समयदेखि चल्दै आएको छ। तर, तिहारको यो सांस्कृतिक परम्परा धान्न नेपालले ठूलो रकम विदेशी बजारमा खर्च गर्नुपरेको छ।

भन्सार विभागको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को साउनदेखि असोजसम्म नेपालमा ३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका विभिन्न प्रकारका ड्राइफ्रुट्स तथा नट्स आयात भएका छन्। यस अवधिमा ओखर, काजु र बदाम मात्रै डेढ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको आयात भएको छ। सुपारी, नरिवल, अन्जिर, किसमिस तथा रोस्टेड र साल्टेड ड्राइफ्रुट्ससमेत जोड्दा आयातको आकार अझ ठूलो देखिएको छ।

तिहारलाई लक्षित गर्दै व्यापारीहरूले असोज महिनामा अघिल्ला दुई महिनाको तुलनामा उल्लेख्य रूपमा बढी ड्राइफ्रुट्स आयात गरेका छन्। यसले चाडपर्वका बेला नेपाली बजारमा सुक्खा फलफूलको माग उच्च हुने गरेको देखाउँछ। गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो त्रैमासको तुलनामा चालु वर्षमा धेरैजसो प्रमुख ड्राइफ्रुट्सको आयात परिमाण र मूल्य दुवै बढेको तथ्यांकले देखाएको छ।

ओखर आयातमा चीनको ठूलो हिस्सा

नेपालमा खपत हुने ओखरको ठूलो हिस्सा विदेशबाट आउने गरेको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा बोक्रासहितको १४ लाख ५१ हजार २०० किलो ओखर आयात भएको छ। यसको खरिद मूल्य ५७ करोड ३३ लाख ३७ हजार रुपैयाँ रहेको छ। सरकारले उक्त आयातबाट १३ करोड ९३ लाख ६८ हजार रुपैयाँ राजस्व संकलन गरेको छ।

गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा १४ लाख ३४ हजार ६६१ किलो बोक्रासहितको ओखर आयात भएको थियो। देशगत विवरणअनुसार चीन नेपालका लागि ओखरको प्रमुख आपूर्तिकर्ता हो। गत वर्ष पहिलो त्रैमासमा चीनबाट मात्रै १२ लाख ८२ हजार ४५१ किलो ओखर आयात भएको थियो।

चीनपछि दक्षिण अमेरिकी देश चिलीबाट ठूलो परिमाणमा ओखर नेपाल आउने गरेको छ। गत वर्षको पहिलो तीन महिनामा चिलीबाट १ लाख ५१ हजार २२५ किलो ओखर आयात भएको थियो। यसबाहेक भारत, संयुक्त अरब इमिरेट्स, कतार, साउदी अरब र मलेसियाबाट समेत ओखर नेपाल भित्रिएको भन्सार विभागको तथ्यांकमा उल्लेख छ।

बोक्रा हटाइएको ओखरको गुदीको आयात पनि बढेको छ। चालु वर्षको पहिलो तीन महिनामा ७४ हजार ५१ किलो गुदी ओखर आयात भएको छ, जसको मूल्य ८ करोड ६ लाख रुपैयाँभन्दा बढी छ। गत वर्ष सोही अवधिमा १८ हजार किलो गुदी ओखर आयात भएको थियो। उक्त परिमाणको ओखर चीनबाट आएको थियो।

अमेरिकाबाट आउँछ अधिकांश बदाम

भाइ मसलामा प्रयोग हुने अर्को महत्त्वपूर्ण सुक्खा फल बदाम अर्थात् आल्मन्ड हो। चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि असोजसम्म ५ लाख ६ हजार ७९ किलो बोक्रा नभएको बदाम आयात भएको छ। यसको खरिद मूल्य ४७ करोड ६८ लाख १० हजार रुपैयाँ रहेको छ।

गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा ४ लाख २ हजार ३६८ किलो बदाम आयात भएको थियो। यसरी तुलना गर्दा चालु वर्षको पहिलो त्रैमासमा बदाम आयातको परिमाण बढेको देखिन्छ।

नेपालमा आयात हुने बदामको प्रमुख स्रोत संयुक्त राज्य अमेरिका हो। गत आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा आयात भएको करिब ४ लाख किलो बदाममध्ये ३ लाख ९८ हजार २१२ किलो अमेरिकाबाट आएको थियो। अमेरिकापछि भारतबाट बदाम आयात हुने गरेको छ।

भारतबाहेक साउदी अरब, कुवेत, कतार, संयुक्त अरब इमिरेट्स, बहराइन, चीन र ओमानबाट पनि बदाम नेपाल भित्रिने गरेको छ। क्यामरुन र मलेसियाबाट समेत थोरै परिमाणमा बदाम आयात भएको तथ्यांकले नेपाली बजारको आपूर्ति सञ्जाल विभिन्न देशसम्म फैलिएको देखाउँछ।

काजुमा भियतनाम र भारत प्रमुख आपूर्तिकर्ता

तिहारको भाइ मसला र विभिन्न मिठाईमा प्रयोग हुने काजुको आयात पनि उल्लेख्य छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा ४ लाख ६९ हजार ४१६ किलो बोक्रा हटाइएको काँचो काजु आयात भएको छ। यसको मूल्य ४६ करोड ५६ लाख ७८ हजार रुपैयाँ बराबर छ।

गत वर्षको सोही अवधिमा ४ लाख ९ हजार ९१३ किलो काजु आयात भएको थियो। यसले चालु वर्षमा काजुको आयात परिमाणमा वृद्धि भएको देखाउँछ।

गत आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासको देशगत तथ्यांकअनुसार नेपालमा सबैभन्दा धेरै काजु भियतनामबाट आएको थियो। उक्त अवधिमा भियतनामबाट २ लाख ८ हजार ६७४ किलो काजु आयात भएको थियो। दोस्रो स्थानमा रहेको भारतबाट १ लाख ५६ हजार २१ किलो काजु भित्रिएको थियो।

त्यसैगरी अफ्रिकी देश कोटे डी आइभरीबाट ३० हजार किलो, चीनबाट ९ हजार ८९ किलो र भेनेजुएलाबाट ५ हजार १४८ किलो काजु आयात भएको थियो। कतार, संयुक्त अरब इमिरेट्स, कुवेत, साउदी अरब र बहराइनबाट पनि काजु नेपाल आउने गरेको छ।

रोस्टेड र साल्टेड ड्राइफ्रुट्सको माग बढ्दै

पछिल्लो समय नेपाली बजारमा काँचो ड्राइफ्रुट्ससँगै भुटेको र नुनिलो बनाइएको काजु तथा पिस्ताको माग पनि बढेको छ। प्याकेजिङ गरेर सिधै खान मिल्ने यस्ता उत्पादन उपभोक्ताका लागि सहज हुने भएकाले बजारमा तिनको उपस्थिति बढेको देखिन्छ।

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा रोस्टेड काजु सबैभन्दा धेरै भियतनामबाट आयात भएको छ। भियतनामबाट १९ हजार किलो रोस्टेड काजु नेपाल भित्रिएको छ, जसको मूल्य २ करोड ६१ लाख रुपैयाँभन्दा बढी छ।

यसपछि भारतबाट १४ हजार ९१९ किलो, चीनबाट ११ हजार ६०० किलो, संयुक्त अरब इमिरेट्सबाट ६ हजार २३७ किलो र थाइल्यान्डबाट ३७२ किलो रोस्टेड काजु आयात भएको छ।

रोस्टेड तथा साल्टेड पिस्ताको आयातमा भने चीन अगाडि देखिएको छ। चालु वर्षको पहिलो त्रैमासमा चीनबाट मात्रै ८७ हजार ६५८ किलो तयारी पिस्ता आयात भएको छ। यसको मूल्य ११ करोड ५६ लाख रुपैयाँ बराबर छ।

चीनपछि इन्डोनेसियाबाट ११ हजार २०१ किलो, अमेरिकाबाट ७ हजार ९३८ किलो, भारतबाट २ हजार २६५ किलो र थाइल्यान्डबाट २२७ किलो रोस्टेड पिस्ता आयात भएको छ। यसै अवधिमा बोक्रा हटाइएको काँचो पिस्ता भने १ हजार ९३६ किलो मात्रै आयात भएको छ। भुटेको बदाम भारत र थाइल्यान्डबाट समेत नेपाल आएको छ।

सुपारी र नरिवलको आयात पनि ठूलो

ओखर, बदाम, काजु र पिस्ताबाहेक भाइ मसलामा प्रयोग हुने अन्य वस्तुको आयात पनि ठूलो परिमाणमा हुने गरेको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा मात्रै ३२ लाख ४० हजार ५०० किलो सुपारी आयात भएको छ। यसको मूल्य ८४ करोड ७७ लाख रुपैयाँ बराबर छ।

त्यसैगरी ८ लाख ३६ हजार किलो सुक्खा नरिवल आयात भएको छ, जसको मूल्य २१ करोड ५९ लाख रुपैयाँ रहेको छ। यस अवधिमा १ हजार ४१२ किलो सुक्खा छोकडा र ६७८ किलो ताजा छोकडा आयात भएको छ। अन्जिरको आयात परिमाण पनि ४५ हजार किलोभन्दा बढी पुगेको छ।

यी तथ्यांकले तिहारमा प्रयोग हुने भाइ मसलाका विभिन्न सामग्रीका लागि नेपाली बजार विदेशी आपूर्तिमा निर्भर रहेको देखाउँछन्। चाडपर्वको समयमा माग बढ्दा आयातमा थप चाप पर्ने गरेको छ।

स्वदेशी उत्पादनको सम्भावना खोज्नुपर्ने आवश्यकता

नेपाल कृषिप्रधान देश भए पनि ओखर, बदाम, काजु र अन्य सुक्खा फलफूलको व्यावसायिक उत्पादन पर्याप्त मात्रामा हुन सकेको छैन। देशभित्रको उत्पादनले बजारको माग धान्न नसक्दा चाडपर्वका बेला समेत ठूलो रकम विदेशिने गरेको छ।

उपयुक्त हावापानी भएका क्षेत्रमा फलफूल खेती विस्तार, व्यावसायिक उत्पादन, प्रशोधन, भण्डारण र बजार व्यवस्थापनमा ध्यान दिन सके आयात प्रतिस्थापनको सम्भावना रहन्छ। विशेषगरी स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्न सके किसानले आम्दानी बढाउने अवसर पाउन सक्छन् भने विदेशी वस्तुमाथिको निर्भरता घटाउन पनि सहयोग पुग्न सक्छ।

तिहारमा भाइ मसलाको प्रयोग केवल उपभोगसँग मात्र सम्बन्धित छैन; यो दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको आत्मीयता तथा सांस्कृतिक परम्परासँग पनि जोडिएको छ। तर, यही परम्पराका लागि हरेक वर्ष ठूलो रकम विदेशिँदा स्वदेशी उत्पादन प्रवर्द्धन र कृषि व्यवसायीकरणको आवश्यकता थप स्पष्ट भएको छ।

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा देखिएको आयातको आकारले तिहारजस्ता चाडपर्वमा सुक्खा फलफूलको माग कति ठूलो हुन्छ भन्ने देखाएको छ। अब स्वदेशमै उत्पादन बढाउने, स्थानीय किसानलाई प्रोत्साहन गर्ने र बजार व्यवस्थापन सुधार्ने प्रयासले मात्र दीर्घकालमा यस्तो आयात निर्भरता कम गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।