भारी वर्षाको सम्भावना: स्वास्थ्य क्षेत्रलाई उच्च सतर्कतामा रहन निर्देशन

काठमाडौं । देशका विभिन्न स्थानमा सम्भावित भारी वर्षासँगै बाढी, पहिरो र डुबानको जोखिम बढ्न सक्ने भन्दै स्वास्थ्य क्षेत्रलाई उच्च सतर्कतामा रहन र आवश्यक पूर्वतयारी गर्न आग्रह गरिएको छ। सम्भावित विपद्का कारण स्वास्थ्य सेवा प्रभावित हुन नदिन तथा प्रभावित नागरिकलाई समयमै उपचार उपलब्ध गराउन स्वास्थ्य संस्थाहरूको Emergency Preparedness र प्रतिकार्य क्षमता तयारी अवस्थामा राख्न निर्देशन दिइएको हो।

जल तथा मौसम विज्ञान विभाग र विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणबाट प्राप्त जानकारीअनुसार २०८३ कात्तिक १२ देखि १४ गतेसम्म देशका विभिन्न स्थानमा चट्याङ र हावाहुरीसहित मध्यमदेखि भारी वर्षा हुन सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ। सम्भावित मौसमजन्य जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन, आवश्यक जनशक्ति परिचालन र औषधि तथा स्वास्थ्य सामग्रीको उपलब्धता सुनिश्चित गर्न जोड दिइएको छ।

स्वास्थ्य आपतकालीन तथा विपद् व्यवस्थापन इकाईले सातै प्रदेशका प्रादेशिक स्वास्थ्य आपतकालीन कार्यसञ्चालन केन्द्रलाई पत्राचार गर्दै आवश्यक स्वास्थ्य सेवा तथा विपद् प्रतिकार्यको तयारी प्रभावकारी बनाउन आग्रह गरेको छ। सम्भावित विपद्का बेला स्वास्थ्य संस्थामा बिरामीको चाप बढ्न सक्ने र प्रभावित क्षेत्रमा तत्काल उपचार आवश्यक पर्न सक्ने भएकाले सबै सम्बन्धित निकायलाई तयारी अवस्थामा रहन भनिएको हो।

प्रत्येक प्रदेशमा २४ घण्टा सम्पर्कमा रहने व्यक्ति तोक्नुपर्ने

स्वास्थ्य आपतकालीन तथा विपद् व्यवस्थापन इकाईका प्रमुख डा. हेमन्त चन्द्र ओझाद्वारा जारी पत्रमा प्रत्येक प्रदेशमा चौबिसै घण्टा सम्पर्कमा रहन सक्ने एक जना आपतकालीन सम्पर्क व्यक्ति (Emergency Contact Person) तोक्न निर्देशन दिइएको छ।

तोकिएको व्यक्तिको सम्पर्क विवरण स्वास्थ्य आपतकालीन तथा विपद् व्यवस्थापन इकाईमा उपलब्ध गराउनुका साथै सार्वजनिक गर्नसमेत भनिएको छ। यसले विपद्का बेला सम्बन्धित निकायबीच तत्काल सूचना आदानप्रदान गर्न, आवश्यक सहयोग माग गर्न र स्वास्थ्य सेवा सञ्चालनसम्बन्धी निर्णयमा समन्वय गर्न सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

आपतकालीन अवस्थामा सूचना प्राप्त गर्न ढिलाइ भएमा आवश्यक स्वास्थ्य सेवा र स्रोतसाधन परिचालनमा समस्या आउन सक्छ। त्यसैले प्रदेशस्तरमा जिम्मेवार सम्पर्क व्यक्ति तोक्ने व्यवस्थालाई विपद् प्रतिकार्यको महत्त्वपूर्ण तयारीका रूपमा लिइएको छ।

आकस्मिक चिकित्सकीय टोलीसहित स्वास्थ्यकर्मी तयारी अवस्थामा राख्न आग्रह

सम्भावित विपद्का बेला घाइते तथा बिरामीलाई तत्काल उपचार उपलब्ध गराउन सम्बन्धित हब तथा स्याटेलाइट अस्पतालसँग समन्वय गरी आकस्मिक चिकित्सकीय टोली (Emergency Medical Team–EMT) सहित आवश्यक स्वास्थ्य जनशक्तिलाई तयारी अवस्थामा राख्न निर्देशन दिइएको छ।

बाढी, पहिरो र डुबानका कारण नागरिक प्रभावित भएमा प्राथमिक उपचारदेखि थप उपचारसम्मका सेवा आवश्यक पर्न सक्छन्। यस्तो अवस्थामा स्वास्थ्यकर्मीको उपलब्धता, उपचार सामग्रीको व्यवस्था र अस्पतालबीचको समन्वय महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

यसैलाई ध्यानमा राख्दै स्वास्थ्य संस्थाहरूले उपलब्ध जनशक्तिको अवस्था पहिचान गरी आवश्यक पर्दा परिचालन गर्न सक्ने गरी तयारी गर्नुपर्नेछ। सम्भावित जोखिमका बेला स्वास्थ्य सेवाको निरन्तरता कायम राख्नु र प्रभावित क्षेत्रमा आवश्यक उपचार पुर्‍याउनु यस तयारीको मुख्य उद्देश्य हो।

औषधि, उपकरण र स्वास्थ्य सामग्रीको विवरण अद्यावधिक गर्न निर्देशन

स्वास्थ्य क्षेत्रका साझेदार निकायसँग समन्वय गरी उपलब्ध जनशक्ति, औषधि, स्वास्थ्य सामग्री, उपकरण, एम्बुलेन्स तथा अन्य स्रोतसाधनको विवरण अद्यावधिक गर्न पनि आग्रह गरिएको छ।

विपद्का बेला कुन स्थानमा कति जनशक्ति उपलब्ध छ, आवश्यक औषधि तथा सामग्रीको अवस्था कस्तो छ र कुन स्रोतसाधन तत्काल परिचालन गर्न सकिन्छ भन्ने जानकारी महत्त्वपूर्ण हुन्छ। विवरण अद्यावधिक हुँदा आवश्यकताअनुसार स्रोतसाधन परिचालन गर्न तथा प्रभावित क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याउन सहज हुन सक्छ।

स्वास्थ्य संस्थामा आवश्यक औषधि, उपकरण र सामग्रीको उपलब्धता सुनिश्चित गर्नुका साथै आपतकालीन अवस्थामा प्रयोग गर्न सकिने स्रोतसाधनको पहिचान गर्नुपर्नेछ। यसले सम्भावित विपद्का कारण उपचारमा अवरोध आउन सक्ने जोखिम कम गर्न सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

एम्बुलेन्स सेवाको प्रभावकारी परिचालनमा जोड

विपद्का बेला घाइते तथा प्रभावित नागरिकलाई समयमै अस्पताल पुर्‍याउन एम्बुलेन्स सेवाको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले प्रदेशका एम्बुलेन्स प्रेषण केन्द्रसँग निरन्तर समन्वय गरी एम्बुलेन्स सेवाको सहज र प्रभावकारी परिचालन सुनिश्चित गर्न निर्देशन दिइएको छ।

भारी वर्षाका कारण सडक अवरुद्ध हुने, यातायात प्रभावित हुने वा केही स्थानमा आवतजावत कठिन हुने अवस्था आउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा बिरामीलाई स्वास्थ्य संस्थासम्म पुर्‍याउन ढिलाइ हुन नदिन उपलब्ध एम्बुलेन्स र सम्बन्धित निकायबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक हुन्छ।

एम्बुलेन्सको उपलब्धता र परिचालनसम्बन्धी विवरण अद्यावधिक राख्दा आवश्यक परेको स्थानमा सेवा व्यवस्थापन गर्न सहज हुन सक्छ। त्यसैले सम्भावित विपद्को अवधिमा एम्बुलेन्स प्रेषण केन्द्रसँग सम्पर्क कायम राख्न र आवश्यक स्वास्थ्य सेवा समयमै उपलब्ध गराउने व्यवस्था मिलाउन आग्रह गरिएको हो।

दैनिक रूपमा घटना विवरण पठाउनुपर्ने

स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित घटना तथा अवस्थाको विवरण दैनिक रूपमा अनिवार्य पठाउन पनि सातै प्रदेशका केन्द्रलाई निर्देशन दिइएको छ। यसका लागि ‘जिरो रिपोर्टिङ’ (Zero Reporting) वा ‘इन्सिडेन्ट रिपोर्टिङ’ (Incident Reporting) मार्फत नियमित विवरण उपलब्ध गराउनुपर्नेछ।

यस प्रक्रियाबाट स्वास्थ्य क्षेत्रमा कुनै घटना नभएको अवस्थासमेत नियमित रूपमा जानकारी गराउन सकिन्छ भने घटना भएको अवस्थामा त्यसको विवरण सम्बन्धित निकायसम्म पुर्‍याउन सकिन्छ। प्राप्त विवरणका आधारमा स्वास्थ्य सेवाको अवस्था, आवश्यक सहयोग र सम्भावित प्रतिकार्यबारे समन्वय गर्न सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।

नियमित Reporting ले प्रदेश र केन्द्रबीच सूचना प्रवाहलाई व्यवस्थित बनाउन तथा स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित घटनाको अवस्था बुझ्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। त्यसैले तोकिएको प्रक्रियाअनुसार दैनिक विवरण पठाउन सबै प्रदेशका केन्द्रलाई निर्देशन दिइएको हो।

स्वास्थ्य सेवा अवरुद्ध हुन नदिन पूर्वतयारीमा जोड

सम्भावित भारी वर्षाका कारण बाढी, पहिरो र डुबानको जोखिम बढ्न सक्ने अवस्थामा स्वास्थ्य सेवा निरन्तर सञ्चालन गर्नु प्रमुख चुनौती हुन सक्छ। स्वास्थ्य संस्थामा आवश्यक जनशक्ति, औषधि, स्वास्थ्य सामग्री तथा उपकरणको उपलब्धता सुनिश्चित गर्न सके प्रभावित नागरिकलाई समयमै उपचार उपलब्ध गराउन सहज हुनेछ।

स्वास्थ्य आपतकालीन तथा विपद् व्यवस्थापन इकाईले गरेको आग्रहअनुसार प्रदेशस्तरका सम्बन्धित निकायले आपतकालीन सम्पर्क व्यक्ति तोक्ने, आकस्मिक चिकित्सकीय टोलीलाई तयारी अवस्थामा राख्ने, स्रोतसाधनको विवरण अद्यावधिक गर्ने र एम्बुलेन्स सेवाको प्रभावकारी परिचालनका लागि समन्वय गर्नुपर्नेछ। साथै, स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित घटना तथा अवस्थाको विवरण दैनिक रूपमा पठाउनुपर्नेछ।

कात्तिक १२ देखि १४ गतेसम्म सम्भावित वर्षालाई ध्यानमा राखेर गरिने यी तयारीको उद्देश्य विपद्का बेला स्वास्थ्य सेवामा अवरोध आउन नदिनु, आवश्यक स्रोतसाधनको उपलब्धता सुनिश्चित गर्नु र प्रभावित क्षेत्रमा तत्काल स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याउनु हो। सम्बन्धित निकायबीच प्रभावकारी समन्वय र समयमै सूचना आदानप्रदान हुन सके सम्भावित विपद्को अवस्थामा स्वास्थ्य सेवा व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।