एक महिनामै नेपाल भित्रियो २ खर्ब २१ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रेमिट्यान्स (Remittance)

काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को भदौ महिनामा नेपालमा २ खर्ब २१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ विप्रेषण (रेमिट्यान्स) remittance भित्रिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको आर्थिक तथा वित्तीय स्थितिसम्बन्धी प्रतिवेदनअनुसार गत वर्षको सोही महिनाको तुलनामा यस वर्ष भदौमा रेमिट्यान्स आप्रवाह उल्लेख्य रूपमा बढेको हो।

नेपाल राष्ट्र बैंकले शुक्रबार सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनाको तथ्याङ्कमा आधारित प्रतिवेदनमा रेमिट्यान्स आप्रवाहसँगै खुद द्वितीय आय र वैदेशिक रोजगारीसम्बन्धी विवरण पनि समेटिएको छ। प्रतिवेदनअनुसार साउन र भदौ गरी दुई महिनामा नेपालमा कुल ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षको भदौ महिनामा नेपालमा १ खर्ब ७४ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको थियो। यस वर्षको भदौमा भने उक्त रकम बढेर २ खर्ब २१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। विदेशमा काम गर्ने नेपालीले पठाउने रकममा भएको वृद्धिले देशको वैदेशिक आयमा रेमिट्यान्सको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको देखाउँछ।

दुई महिनामा रेमिट्यान्स आप्रवाह २३.९ प्रतिशतले वृद्धि

नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको साउन र भदौ महिनामा रेमिट्यान्स आप्रवाह २३.९ प्रतिशतले बढेको छ। यस अवधिमा कुल ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ नेपाल भित्रिएको हो।

अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा रेमिट्यान्स आप्रवाह ३३.१ प्रतिशतले बढेको थियो। यस वर्ष पनि विप्रेषण आप्रवाह सकारात्मक रहे पनि वृद्धिदर भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा कम देखिएको छ।

रेमिट्यान्स नेपालको अर्थतन्त्रको महत्त्वपूर्ण आधारमध्ये एक हो। विदेशमा रोजगारी तथा अन्य आर्थिक गतिविधिमा संलग्न नेपालीले आफ्नो परिवारलाई पठाउने रकमले घरपरिवारको खर्च, शिक्षा, स्वास्थ्य, आवास र दैनिक उपभोगका आवश्यकताहरू पूरा गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ। ग्रामीण क्षेत्रका धेरै परिवारका लागि पनि विप्रेषण आम्दानीको महत्त्वपूर्ण स्रोत बन्ने गरेको छ।

रेमिट्यान्स आप्रवाहमा वृद्धि हुँदा देशभित्र विदेशी मुद्रा भित्रिने क्रम बढ्छ। यसले वैदेशिक भुक्तानी व्यवस्थापन तथा विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा समेत महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। यद्यपि, यसको समग्र प्रभाव अन्य आर्थिक सूचक, आयात, निर्यात तथा विदेशी मुद्रा खर्चको अवस्थासँग पनि सम्बन्धित हुन्छ।

अमेरिकी डलरमा पनि रेमिट्यान्स बढ्यो

समीक्षा अवधिमा अमेरिकी डलरमा गणना गरिएको remittance आप्रवाह १३.५ प्रतिशतले वृद्धि भई २ अर्ब ८५ करोड अमेरिकी डलर पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा अमेरिकी डलरमा रेमिट्यान्स आप्रवाह २७.६ प्रतिशतले बढेको थियो।

नेपाली रुपैयाँमा प्राप्त रकम र अमेरिकी डलरमा मापन गरिएको रकमको वृद्धिदर फरक हुन सक्छ। विनिमय दरमा हुने परिवर्तनले पनि नेपाली रुपैयाँमा गणना गरिएको रकमलाई प्रभाव पार्न सक्छ। त्यसैले रेमिट्यान्सको अवस्थालाई मूल्याङ्कन गर्दा नेपाली रुपैयाँ र अमेरिकी डलर दुवैमा आधारित तथ्याङ्कलाई ध्यान दिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

विदेशमा रहेका नेपालीबाट प्राप्त रकमले देशमा विदेशी मुद्रा भित्र्याउने प्रमुख माध्यमका रूपमा काम गर्दै आएको छ। रेमिट्यान्सबाट प्राप्त रकम परिवारको उपभोगमा मात्र सीमित नभई बचत, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, घर निर्माण तथा साना व्यवसायमा पनि प्रयोग हुन सक्छ।

तर रेमिट्यान्सको दीर्घकालीन आर्थिक प्रभाव त्यसको उपयोगमा समेत निर्भर हुन्छ। उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी, सीप विकास र उद्यमशीलतामा रकम परिचालन गर्न सकेमा यसले परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार गर्नुका साथै देशको आर्थिक गतिविधिमा पनि योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

खुद द्वितीय आय ४ खर्ब ६९ अर्ब ४४ करोड

नेपाल राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनअनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा खुद द्वितीय आय अर्थात् खुद ट्रान्सफर ४ खर्ब ६९ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो आय ३ खर्ब ८४ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ रहेको थियो।

खुद द्वितीय आयमा वृद्धि हुनु वैदेशिक क्षेत्रबाट प्राप्त हुने हस्तान्तरण रकमको अवस्थासँग सम्बन्धित हुन्छ। रेमिट्यान्स यससँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। विदेशबाट प्राप्त हुने रकमले देशभित्रको आम्दानी र खर्च व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्‍याउँछ।

रेमिट्यान्स र खुद द्वितीय आयसम्बन्धी तथ्याङ्कले नेपालको बाह्य क्षेत्रको अवस्थाबारे जानकारी दिन्छन्। विदेशी मुद्रा प्राप्ति, आयात भुक्तानी र अन्य बाह्य आर्थिक कारोबारको अवस्थासँगै यी सूचकहरूको विश्लेषण गर्दा अर्थतन्त्रको समग्र स्थिति बुझ्न सहयोग पुग्छ।

वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या

प्रतिवेदनअनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा वैदेशिक रोजगारीका लागि अन्तिम श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको सङ्ख्या ७८ हजार ३२० रहेको छ। त्यस्तै, पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या ५१ हजार १३६ रहेको छ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा अन्तिम श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या ९० हजार १९८ थियो। यस वर्ष उक्त सङ्ख्या घटेको देखिएको छ। अर्कोतर्फ, पुनः श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको सङ्ख्या अघिल्लो वर्षको ४५ हजार ८८४ बाट बढेर ५१ हजार १३६ पुगेको छ।

अन्तिम श्रम स्वीकृति र पुनः श्रम स्वीकृति वैदेशिक रोजगारीसम्बन्धी फरक अवस्था जनाउने सूचक हुन्। पहिलोपटक वा नयाँ प्रक्रियाअन्तर्गत वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिकको अवस्था अन्तिम श्रम स्वीकृतिसँग सम्बन्धित हुन्छ भने पहिले वैदेशिक रोजगारीमा गइसकेका श्रमिक पुनः जाने क्रममा पुनः श्रम स्वीकृति लिन सक्छन्।

यी तथ्याङ्कले वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको प्रवृत्तिबारे जानकारी दिन्छन्। तर श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या मात्रैका आधारमा विदेश जाने नेपालीको कुल सङ्ख्या वा रोजगारीको समग्र अवस्थाबारे निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। श्रम गन्तव्य, रोजगारीको प्रकृति, फर्किने श्रमिक र अन्य सम्बन्धित तथ्याङ्कलाई समेत ध्यान दिनुपर्छ।

नेपालको अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्सको भूमिका

नेपालमा रेमिट्यान्सले घरपरिवारको आर्थिक अवस्था र समग्र अर्थतन्त्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ। विदेशमा काम गर्ने नेपालीले पठाउने रकमबाट धेरै परिवारले दैनिक उपभोग, बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य उपचार, घर निर्माण र ऋण भुक्तानीजस्ता आवश्यकता पूरा गर्छन्।

रेमिट्यान्सले देशभित्र वस्तु तथा सेवाको माग बढाउन पनि सहयोग गर्न सक्छ। परिवारले प्राप्त रकम खर्च गर्दा स्थानीय बजारमा आर्थिक गतिविधि बढ्ने सम्भावना हुन्छ। त्यस्तै, केही रकम बचत तथा लगानीका रूपमा परिचालन हुँदा वित्तीय क्षेत्रमा समेत योगदान पुग्न सक्छ।

तर रेमिट्यान्समा अत्यधिक निर्भरता हुँदा देशको अर्थतन्त्र अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारको अवस्थाबाट प्रभावित हुन सक्छ। रोजगारी दिने देशको आर्थिक स्थिति, श्रमिकको माग, नीतिगत परिवर्तन तथा अन्य बाह्य कारणले नेपाली श्रमिकको आम्दानी र नेपाल आउने रकममा असर पार्न सक्छन्।

त्यसैले रेमिट्यान्सबाट प्राप्त स्रोतलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गर्नु, स्वदेशमै रोजगारीका अवसर विस्तार गर्नु र वैदेशिक रोजगारीलाई सुरक्षित तथा व्यवस्थित बनाउनु महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

समग्र आर्थिक अवस्थाका लागि महत्त्वपूर्ण सूचक

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा रेमिट्यान्स आप्रवाह बढ्नु नेपालको बाह्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण आर्थिक घटनाक्रम हो। भदौ महिनामा मात्रै २ खर्ब २१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ भित्रिनु र दुई महिनाको कुल रकम ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड पुग्नुले वैदेशिक आम्दानीमा रेमिट्यान्सको महत्त्वपूर्ण योगदान देखाउँछ।

यद्यपि, अर्थतन्त्रको समग्र अवस्था बुझ्न रेमिट्यान्सको वृद्धिसँगै व्यापार घाटा, आयात, निर्यात, विदेशी मुद्रा सञ्चिति, मुद्रास्फीति र अन्य आर्थिक सूचकलाई पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ। रेमिट्यान्सले विदेशी मुद्रा प्राप्तिमा सहयोग गरे पनि दीर्घकालीन आर्थिक स्थायित्वका लागि उत्पादन, रोजगारी र निर्यात क्षमताको विकास आवश्यक हुन्छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो प्रतिवेदनले रेमिट्यान्स आप्रवाह, खुद द्वितीय आय तथा वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको सङ्ख्याबारे जानकारी दिएको छ। उपलब्ध तथ्याङ्कअनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा रेमिट्यान्स आप्रवाह २३.९ प्रतिशतले बढेको छ भने अमेरिकी डलरमा यसको वृद्धिदर १३.५ प्रतिशत रहेको छ। यससँगै खुद द्वितीय आय पनि अघिल्लो वर्षको तुलनामा बढेको देखिएको छ।

समग्रमा, चालु आर्थिक वर्षको भदौ महिनामा नेपालमा २ खर्ब २१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। साउन र भदौ गरी दुई महिनाको कुल विप्रेषण आप्रवाह ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। विदेशमा काम गर्ने नेपालीले पठाउने रकमले देशको विदेशी मुद्रा प्राप्ति र घरपरिवारको आर्थिक व्यवस्थापनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ।