१३ देशका लागि प्रस्तावित राजदूतमध्ये १० जनाको नाम अनुमोदन

काठमाडौं । संसदीय सुनुवाइ समितिले विभिन्न १३ देशका लागि प्रस्तावित राजदूतमध्ये १० जनाको नाम अनुमोदन गरेको छ। बुधबार बसेको समितिको बैठकले भारत, चीन, अमेरिका, बेलायत, जर्मनीलगायतका देशका लागि प्रस्तावित राजदूतहरूको नाम अनुमोदन गरेको हो। समितिको निर्णयसँगै अनुमोदित उम्मेदवारहरूको नियुक्ति प्रक्रिया अघि बढाउने बाटो खुलेको छ।

समितिले भारतका लागि डा. निश्चलनाथ पाण्डे, चीनका लागि डा. कल्याणराज शर्मा र अमेरिकाका लागि चिरनजंग थापाको नाम अनुमोदन गरेको छ। त्यसैगरी, बेलायतका लागि गौरवशमशेर जंगबहादुर राणा र जर्मनीका लागि सरू जोशीको नाम पनि अनुमोदन भएको छ।

यसैगरी, इजरायलका लागि सुरेशकुमार कर्ण, स्पेनका लागि प्राप्ति शेरचन, ओमानका लागि डा. पदमाक्षी राणा, दक्षिण कोरियाका लागि प्रा. डा. संगम श्रेष्ठ र श्रीलंकाका लागि डा. मञ्चलाकुमारी झाको नाम समितिबाट अनुमोदन भएको हो। यी १० जनाको नाम अनुमोदन भएसँगै सम्बन्धित देशमा नेपालको कूटनीतिक प्रतिनिधित्वका लागि नियुक्ति प्रक्रिया अघि बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।

साउदी र मलेसियाका प्रस्तावित राजदूतको नाम अस्वीकृत

संसदीय सुनुवाइ समितिले सबै प्रस्तावित राजदूतको नाम भने अनुमोदन गरेको छैन। साउदी अरेबियाका लागि प्रस्तावित गिरीबहादुर सुनारको नाम समितिले अस्वीकृत गरेको छ। त्यस्तै, मलेसियाका लागि प्रस्तावित चूडामणि खरेलको नाम पनि अनुमोदन हुन सकेन।

जापानका लागि प्रस्तावित जिज्ञानकुमार थापाको नामबारे भने समितिले निर्णय गर्न बाँकी रहेको छ। यसरी १३ देशका लागि प्रस्तावित राजदूतमध्ये १० जनाको नाम अनुमोदन भएको छ भने दुई जनाको नाम अस्वीकृत भएको र एक जनाको विषयमा निर्णय हुन बाँकी रहेको छ।

समितिले नाम अनुमोदन नगर्नुको विस्तृत कारण उपलब्ध विवरणमा खुलाइएको छैन। त्यसैले सम्बन्धित उम्मेदवारको नाम अस्वीकृत हुनुको कारणबारे निष्कर्ष निकाल्न समितिको आधिकारिक निर्णय तथा सुनुवाइसम्बन्धी थप विवरण आवश्यक हुन्छ।

संसदीय सुनुवाइ समितिको भूमिका

राजदूत नियुक्ति प्रक्रियामा संसदीय सुनुवाइ समितिको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। प्रस्तावित राजदूतहरूको नाममाथि सुनुवाइ गरी उनीहरूको योग्यता, अनुभव, जिम्मेवारी निर्वाह गर्ने क्षमता तथा प्रस्तावित पदसँग सम्बन्धित विषयबारे समीक्षा गरिन्छ। समितिले सुनुवाइपछि नाम अनुमोदन गर्ने वा नगर्ने निर्णय गर्छ।

राजदूतले विदेशमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्ने भएकाले उनीहरूको नियुक्ति कूटनीतिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। सम्बन्धित देशसँग द्विपक्षीय सम्बन्ध सुदृढ बनाउने, व्यापार तथा लगानीका अवसर विस्तार गर्ने, नेपाली नागरिकको हित संरक्षण गर्ने र नेपालको राष्ट्रिय स्वार्थलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा प्रस्तुत गर्ने जिम्मेवारी राजदूतसँग सम्बन्धित हुन्छ।

समितिबाट नाम अनुमोदन भएपछि पनि नियुक्तिसम्बन्धी बाँकी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले सुनुवाइ समितिको निर्णयलाई नियुक्ति प्रक्रियाको महत्त्वपूर्ण चरणका रूपमा लिइन्छ।

नेपालको विदेश नीतिमा राजदूतको महत्त्व

नेपालले भारत, चीन, अमेरिका, बेलायत, जर्मनीलगायत विभिन्न देशसँग राजनीतिक, आर्थिक, सांस्कृतिक तथा कूटनीतिक सम्बन्ध कायम राख्दै आएको छ। यी सम्बन्धलाई थप प्रभावकारी बनाउन विदेशस्थित नेपाली नियोग र राजदूतहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

भारत र चीन नेपालका छिमेकी राष्ट्र भएकाले उनीहरूसँगको सम्बन्ध नेपालको व्यापार, पारवहन, पूर्वाधार विकास तथा क्षेत्रीय सहकार्यका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण छ। त्यस्तै, अमेरिका, बेलायत र जर्मनीसँगको सम्बन्ध विकास सहयोग, शिक्षा, प्रविधि, लगानी तथा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ।

इजरायल, दक्षिण कोरिया, मलेसिया, साउदी अरेबिया र ओमानजस्ता देशसँगको सम्बन्ध नेपाली नागरिकको रोजगारी, श्रम सुरक्षा तथा कन्सुलर सेवासँग पनि जोडिन्छ। स्पेन र श्रीलंकासँगको सम्बन्धले पर्यटन, सांस्कृतिक आदानप्रदान तथा आर्थिक सहकार्यका सम्भावनालाई अघि बढाउन सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

यद्यपि, प्रत्येक देशसँग नेपालको सम्बन्धका प्राथमिकता फरक हुन सक्छन्। त्यसैले सम्बन्धित देशमा नियुक्त हुने राजदूतले नेपालको विदेश नीतिअनुसार द्विपक्षीय सहकार्यलाई अघि बढाउनुका साथै त्यहाँ रहेका नेपाली नागरिकका समस्या समाधानमा पनि ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।

विदेशमा रहेका नेपालीको हित संरक्षण

राजदूत तथा नेपाली कूटनीतिक नियोगको अर्को महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी विदेशमा रहेका नेपाली नागरिकलाई आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनु हो। राहदानी, यात्रा कागजात, कन्सुलर सेवा तथा आपत्कालीन अवस्थासम्बन्धी सहजीकरणमा नेपाली नियोगले भूमिका निर्वाह गर्छन्।

विशेषगरी वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली नागरिकका लागि श्रमसम्बन्धी समस्या, रोजगारदातासँगको विवाद, पारिश्रमिक, सुरक्षा तथा कानुनी प्रक्रियासम्बन्धी विषय महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। सम्बन्धित देशको कानुन र नेपालको कूटनीतिक व्यवस्थाभित्र रहेर नागरिकलाई आवश्यक सहयोग पुर्‍याउनु नियोगको जिम्मेवारीसँग जोडिन्छ।

त्यसैगरी, विदेशमा अध्ययन गरिरहेका विद्यार्थी, व्यवसाय सञ्चालन गरिरहेका नेपाली तथा अन्य प्रयोजनले विदेशमा बसोबास गर्ने नागरिकका लागि पनि कूटनीतिक नियोगको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। प्रभावकारी कूटनीतिक समन्वयले यस्ता सेवामा पहुँच सहज बनाउन सहयोग गर्न सक्छ।

आर्थिक कूटनीति र लगानीका सम्भावना

राजदूतहरूले राजनीतिक सम्बन्ध कायम राख्ने काम मात्र गर्दैनन्, आर्थिक कूटनीतिलाई अघि बढाउन पनि भूमिका खेल्छन्। नेपालको निर्यात प्रवर्द्धन, विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने प्रयास, पर्यटन विकास तथा व्यापारिक साझेदारी विस्तारमा कूटनीतिक नियोगले सहयोग पुर्‍याउन सक्छन्।

नेपालका उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवर्द्धन गर्ने, विदेशी व्यवसायी तथा लगानीकर्तासँग सम्पर्क विस्तार गर्ने र दुई देशबीच व्यापारिक अवसर पहिचान गर्ने काम आर्थिक कूटनीतिसँग सम्बन्धित छन्। यस्ता गतिविधिले देशको आर्थिक विकासका लागि नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सक्छन्।

यसका लागि सम्बन्धित देशको बजार, लगानीको वातावरण, व्यापारसम्बन्धी नियम तथा आर्थिक प्राथमिकताबारे जानकारी राख्नु आवश्यक हुन्छ। राजदूत तथा नियोगले सरकारी निकाय, निजी क्षेत्र र सम्भावित साझेदारबीच समन्वय गर्न सकेमा आर्थिक सम्बन्धलाई थप प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुग्न सक्छ।

अब नियुक्ति प्रक्रियामा के हुन्छ?

संसदीय सुनुवाइ समितिबाट १० जनाको नाम अनुमोदन भएसँगै उनीहरूको नियुक्तिसम्बन्धी बाँकी प्रक्रिया अघि बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर नियुक्ति प्रक्रिया पूरा भएको वा सम्बन्धित देशमा कार्यभार सम्हालिसकेको निष्कर्ष निकाल्न थप आधिकारिक जानकारी आवश्यक हुन्छ।

साउदी अरेबिया र मलेसियाका लागि प्रस्तावित राजदूतको नाम अस्वीकृत भएपछि ती पदका लागि आगामी प्रक्रिया कसरी अघि बढ्छ भन्ने विषय सम्बन्धित सरकारी निर्णयमा निर्भर हुनेछ। जापानका लागि प्रस्तावित जिज्ञानकुमार थापाको नाममा समितिले निर्णय गर्न बाँकी रहेकाले त्यस विषयमा आगामी निर्णय महत्त्वपूर्ण हुनेछ।

समग्रमा, १३ देशका लागि प्रस्तावित राजदूतमध्ये १० जनाको नाम अनुमोदन गर्ने संसदीय सुनुवाइ समितिको निर्णयले नेपालको कूटनीतिक प्रतिनिधित्वसम्बन्धी नियुक्ति प्रक्रियामा महत्त्वपूर्ण प्रगति गरेको छ। बाँकी उम्मेदवारबारे भएका निर्णय र नियुक्तिसम्बन्धी आगामी कदमले यो प्रक्रिया कसरी अघि बढ्छ भन्ने निर्धारण गर्नेछ।