नवरात्रको तेस्रो दिन आज चन्द्रघण्टा देवीको पूजा आराधना गरिँदै

काठमाडौं । बडादसैँअन्तर्गत नवरात्रको तेस्रो दिन आज मंगलबार नवदुर्गामध्येकी तेस्रो देवी चन्द्रघण्टाको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिँदै छ। दसैँघर तथा घरका पूजा कोठा र विभिन्न शक्तिपीठमा श्रद्धालु भक्तजनले देवीको पूजा, ध्यान तथा आराधना गरेर यो दिन मनाइरहेका छन्। धार्मिक मान्यताअनुसार चन्द्रघण्टा देवीको पूजा गर्नाले शक्ति, साहस र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

नवरात्रका नौ दिनलाई देवी दुर्गाका विभिन्न स्वरूपको पूजा आराधना गर्ने विशेष समयका रूपमा लिइन्छ। यस अवधिमा भक्तजनले दुर्गाका नौ स्वरूपको क्रमशः पूजा गरी परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि र कल्याणको कामना गर्ने परम्परा छ। नवरात्रको तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा देवीको पूजा गरिने भएकाले यस दिनको धार्मिक महत्त्व विशेष रहेको छ।

किन भनिन्छ चन्द्रघण्टा देवी?

धार्मिक ग्रन्थ तथा पौराणिक मान्यताअनुसार चन्द्रघण्टा देवीको नाम उहाँले धारण गर्नुभएको स्वरूपसँग सम्बन्धित छ। देवीको शिरमा अर्धचन्द्र र घण्ट रहेको हुनाले उहाँलाई चन्द्रघण्टा भनिएको विभिन्न धर्मशास्त्रमा उल्लेख छ।

मार्कण्डेय पुराणमा ‘चन्द्रः घण्टायां यस्याः सा’ भन्ने वर्णन पाइन्छ। यसको अर्थ घण्टामा चन्द्रमा भएकी देवी भन्ने हुन्छ। यही स्वरूपका आधारमा नवदुर्गाको तेस्रो रूपलाई चन्द्रघण्टा नामले पुकारिएको धार्मिक व्याख्या छ।

चन्द्रघण्टा देवीलाई शान्त, सौम्य र करुणामयी स्वरूपका रूपमा वर्णन गरिन्छ। उहाँको स्वरूपले भक्तजनलाई शान्ति र साहसको प्रेरणा दिने धार्मिक विश्वास छ। साथै, देवीलाई अत्याचार र दुष्ट शक्तिको विनाश गर्ने शक्तिशाली स्वरूपका रूपमा पनि चित्रण गरिन्छ।

चन्द्रघण्टा देवीको पूजा गर्दा शक्ति प्राप्त हुने विश्वास

नवरात्रका अवसरमा देवीको पूजा आराधना गर्नुको उद्देश्य आध्यात्मिक शक्ति प्राप्त गर्नु, मनलाई शान्त बनाउनु र जीवनमा सकारात्मकताको कामना गर्नु रहेको धार्मिक मान्यता छ। चन्द्रघण्टा देवीको पूजा गर्दा पनि भक्तजनले यिनै उद्देश्यसहित ध्यान र आराधना गर्ने गर्छन्।

नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयअन्तर्गत वाल्मीकि विद्यापीठका सेवा निवृत्त प्राध्यापक तोयराज नेपालका अनुसार नवरात्रमा देवीको विशेष पूजा आराधना गर्ने परम्परा शक्ति प्राप्तिसँग जोडिएको छ। यही मान्यताका आधारमा भक्तजनले नवरात्रका नौ दिन देवीको उपासना गर्ने गरेका छन्।

धार्मिक विश्वासअनुसार चन्द्रघण्टा देवीको पूजा आराधना र ध्यानले मानिसमा आत्मविश्वास, साहस तथा सकारात्मक भावनाको विकास हुने मानिन्छ। देवीको कृपाबाट जीवनका कठिनाइ सामना गर्ने शक्ति प्राप्त हुने विश्वास पनि भक्तजनमा रहेको छ।

यस दिन देवीको विशेष पूजा तथा ध्यान गर्दा ललाटमा चमक प्राप्त हुने मान्यता रहेको छ। यस्ता विश्वासहरू हिन्दू धार्मिक परम्परा र पौराणिक व्याख्यामा आधारित छन्।

मणिपुर चक्रसँग सम्बन्धित धार्मिक मान्यता

चन्द्रघण्टा देवीको उपासनालाई मणिपुर चक्रको ध्यानसँग पनि जोडिएको छ। योग तथा आध्यात्मिक परम्परामा मणिपुर चक्रलाई शरीरको ऊर्जा केन्द्रमध्ये एक मानिन्छ। नवरात्रको तेस्रो दिन देवीको स्वरूपमा ध्यान केन्द्रित गर्दै आध्यात्मिक साधना गर्ने चलन छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार देवीको ध्यान र उपासनाले साधकमा शक्ति, आत्मबल र एकाग्रता विकास गर्न सहयोग पुग्छ। चन्द्रघण्टा देवीको स्वरूपलाई ध्यान गर्दा विभिन्न आध्यात्मिक शक्ति प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

त्यस्तै, चन्द्रघण्टा देवीको स्वरूप पहेँलो वर्णको रहेको धार्मिक वर्णन पाइन्छ। देवीलाई दुष्ट शक्तिको विनाश गर्ने र भक्तजनको रक्षा गर्ने स्वरूपका रूपमा पनि पूजा गरिन्छ। नवरात्रमा देवीका विभिन्न स्वरूपको पूजा गर्नुको मुख्य उद्देश्य धर्म, सदाचार र सकारात्मक शक्तिप्रतिको आस्था व्यक्त गर्नु हो।

गीत–संगीत क्षेत्रमा लाग्नेहरूले पनि गर्छन् विशेष आराधना

धार्मिक मान्यताअनुसार चन्द्रघण्टा देवीको सम्बन्ध गीत–संगीत र साधनासँग पनि जोडिएको छ। त्यसैले गीत–संगीत क्षेत्रमा संलग्न केही व्यक्तिले यस दिन देवीको विशेष पूजा आराधना गर्ने परम्परा रहेको विश्वास गर्छन्।

पूजा आराधना गर्दा भक्तजनले देवीको ध्यान गर्ने, स्तोत्र पाठ गर्ने र आफ्नो कर्ममा सफलता प्राप्त होस् भनी कामना गर्ने गर्छन्। धार्मिक आस्थाअनुसार देवीको कृपाले मनोकामना पूरा हुने र जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन आउने विश्वास गरिन्छ।

वाल्मीकि विद्यापीठका उपप्राध्यापक चिन्तामणि भट्टराईका अनुसार विभिन्न पुराण तथा धार्मिक ग्रन्थमा चन्द्रघण्टा देवीको कृपाबाट पाप नाश हुने विषय उल्लेख गरिएको छ। यस्ता धार्मिक व्याख्याले नवरात्रमा देवीको पूजा आराधना गर्ने परम्परालाई थप महत्त्व दिएको छ।

घटस्थापनाबाट सुरु भएको नवरात्र

नवरात्रको पूजा आराधना घटस्थापनाबाट सुरु हुन्छ। पहिलो दिन दसैँघर वा पूजा कोठामा वैदिक विधिअनुसार घटस्थापना गरी जौको जमरा राख्ने परम्परा छ। घटस्थापनालाई देवीको आह्वान तथा साधनाको सुरुआतका रूपमा लिइन्छ।

श्रीमद्देवीभागवतलगायत धार्मिक ग्रन्थमा घटस्थापनाको महत्त्वबारे उल्लेख गरिएको छ। यस अवसरमा भक्तजनले घर तथा शक्तिपीठमा देवीको आह्वान गरी नौ दिनसम्म पूजा, ध्यान र उपासना गर्ने गर्छन्।

नवरात्रको पहिलो दिन नवदुर्गामध्येकी पहिलो देवी शैलपुत्रीको पूजा आराधना गरिन्छ। दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा गर्ने परम्परा छ। तेस्रो दिन भने चन्द्रघण्टा देवीको आराधना गरिन्छ। यसरी प्रत्येक दिन नवदुर्गाका फरक–फरक स्वरूपको पूजा गरी नवरात्र मनाइन्छ।

घटस्थापना गरिएको स्थानमा जमरा राखेर देवीको पूजा गर्नु नेपाली दसैँको महत्त्वपूर्ण धार्मिक परम्परामध्ये एक हो। दसैँको टीकाका दिन जमरा ग्रहण गर्ने चलन पनि यही परम्परासँग सम्बन्धित छ।

नवरात्रमा दुर्गा सप्तशती र देवी स्तोत्र पाठ

नवरात्रका नौ दिन घटस्थापना गरिएको स्थानमा दुर्गा सप्तशती अर्थात् चण्डी, श्रीमद्देवीभागवत र देवीसँग सम्बन्धित विभिन्न स्तोत्र पाठ गर्ने परम्परा छ। भक्तजनले यी धार्मिक ग्रन्थको पाठ तथा श्रवणमार्फत देवीप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्ने गर्छन्।

घरमा पूजा गर्नेहरूका साथै विभिन्न शक्तिपीठमा पनि नवरात्रका अवसरमा विशेष पूजा आराधना गरिन्छ। धार्मिक विधिअनुसार देवीको आह्वान, पूजा, ध्यान र स्तोत्र पाठ गरी परिवार तथा समाजको कल्याणको कामना गरिन्छ।

नवरात्रलाई शक्ति उपासनाको पर्वका रूपमा लिइन्छ। यस अवधिमा भक्तजनले देवीका नौ स्वरूपको आराधना गर्दै शक्ति, ऐश्वर्य, विद्या र सुख–समृद्धिको कामना गर्छन्। धार्मिक विश्वासअनुसार देवीको पूजा आराधनाले जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने र कठिनाइको सामना गर्ने आत्मबल बढ्ने मानिन्छ।

यसरी बडादसैँअन्तर्गत नवरात्रको तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा देवीको पूजा आराधना गरिँदै छ। देवीको स्वरूप, धार्मिक महत्त्व र पौराणिक मान्यतासँग जोडिएको यो दिन भक्तजनले श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाउने गर्छन्। नवरात्रका बाँकी दिनमा पनि क्रमशः नवदुर्गाका अन्य स्वरूपको पूजा आराधना गर्दै दसैँको धार्मिक परम्परा निरन्तर अघि बढाइन्छ।