स्क्रब टाइफसबाट नेपालमा ९ हजारभन्दा बढी संक्रमित, सल्यानमा ८ जनाको मृत्यु
स्क्रब टाइफस नेपालमा पछिल्लो समय गम्भीर जनस्वास्थ्य चिन्ताको विषय बन्दै गएको छ।
स्क्रब टाइफस नेपालमा पछिल्लो समय गम्भीर जनस्वास्थ्य चिन्ताको विषय बन्दै गएको छ। चालु वर्षको जनवरीदेखि देशभर ९ हजारभन्दा बढी मानिसमा स्क्रब टाइफस संक्रमण पुष्टि भएको छ भने रोग ७४ जिल्लामा फैलिएको स्वास्थ्यसम्बन्धी तथ्यांकले देखाएको छ। सल्यानको दार्मा गाउँपालिकामा मात्रै ६ सयभन्दा बढी संक्रमित भएका छन् भने संक्रमणबाट मृत्यु हुनेको संख्या आठ पुगेको छ।
पछिल्लो अवस्थाले नेपालमा स्क्रब टाइफसको जोखिमबारे थप सचेतना आवश्यक देखाएको छ। विशेषगरी उच्च ज्वरो, अत्यधिक टाउको दुख्ने, शरीर दुख्ने, बान्ता हुने वा छालामा असामान्य दाग देखिने जस्ता लक्षणलाई सामान्य भनेर बेवास्ता नगर्न स्वास्थ्यकर्मीहरूले सुझाव दिएका छन्।
स्क्रब टाइफस नेपालमा किन चिन्ताको विषय बन्यो?
नेपालमा स्क्रब टाइफसको संक्रमण पछिल्ला वर्षहरूमा निरन्तर रिपोर्ट हुँदै आएको छ। चालु वर्षमा मात्रै ९ हजारभन्दा बढी संक्रमित भेटिएको र ७४ जिल्लामा रोग फैलिएको तथ्यांकले यसको भौगोलिक विस्तार व्यापक भएको देखाउँछ।
पछिल्लो एक महिनामा मात्रै देशभर २ हजार ७ सयभन्दा बढी संक्रमित थपिएको बताइएको छ। सबै संक्रमित सरकारी अभिलेखमा नआउन सक्ने भएकाले वास्तविक संख्या अझ बढी हुनसक्ने स्वास्थ्य अधिकारीहरूको भनाइ छ।
आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा नेपालमा १६ हजार ५ सय ९७ भन्दा बढी स्क्रब टाइफस संक्रमित रिपोर्ट भएका थिए। अहिले पनि संक्रमण उच्च हुने समय भएकाले स्वास्थ्य अधिकारीहरूले निगरानी तथा रोग नियन्त्रणलाई प्राथमिकता दिएका छन्।
सल्यानको दार्मामा अवस्था गम्भीर
स्क्रब टाइफसको पछिल्लो संक्रमणमा सल्यानको दार्मा गाउँपालिका विशेष रूपमा प्रभावित देखिएको छ।
दार्मामा मात्रै ६ सयभन्दा बढी मानिस संक्रमित भएको र संक्रमणबाट मृत्यु हुनेको संख्या आठ पुगेको छ। पछिल्लो घटनामा गाउँपालिका–३ का १२ वर्षीय बालक र वडा नम्बर १ का ५० वर्षीय पुरुषको मृत्यु भएको स्वास्थ्यकर्मीहरूले बताएका छन्।
स्थानीय स्वास्थ्य अधिकारीका अनुसार गाउँपालिकाका सबै वडामा संक्रमण फैलिएको छ। दैनिक रूपमा समेत नयाँ संक्रमित भेटिइरहेको बताइएको छ।
संक्रमण बढेसँगै कतिपय स्थानीय बासिन्दा उपचारका लागि दाङ र नेपालगन्जतर्फ जान थालेका छन्। प्रभावित क्षेत्रमा रोगको निगरानी तथा नियन्त्रणका लागि विशेषज्ञ टोली परिचालन गरिएको स्वास्थ्य अधिकारीहरूले बताएका छन्।
बैतडीमा पनि स्क्रब टाइफसका बिरामी
सल्यान मात्रै प्रभावित जिल्ला होइन। बैतडीमा पनि चालु आर्थिक वर्षको साउन र भदौ महिनामा १३९ जना स्क्रब टाइफस संक्रमित भेटिएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयको तथ्यांकमा उल्लेख छ।
यसले रोग विभिन्न भौगोलिक क्षेत्रमा फैलिरहेको देखाउँछ। त्यसैले प्रभावित जिल्लामा मात्र नभई देशका अन्य क्षेत्रमा बस्ने मानिसहरूले पनि यसको लक्षण र जोखिमबारे जानकारी राख्नु आवश्यक हुन्छ।
स्क्रब टाइफस भनेको के हो?
स्क्रब टाइफस ब्याक्टेरियाबाट हुने संक्रामक रोग हो। यसलाई कतिपय अवस्थामा ‘बुस टाइफस’ पनि भनिन्छ। Orientia tsutsugamushi नामक ब्याक्टेरियाका कारण यो संक्रमण हुन्छ।
संक्रमित लार्भा अवस्थाका माइट, जसलाई सामान्य रूपमा चिगर भनिन्छ, ले टोकेपछि मानिसमा संक्रमण सर्न सक्छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार संक्रमित माइटको टोकाइ स्क्रब टाइफस सर्ने प्रमुख माध्यम हो। झाडी, घाँसे क्षेत्र तथा वनस्पतिले ढाकिएका ठाउँमा काम गर्ने वा लामो समय बिताउने मानिसहरूमा यसको जोखिम बढी हुन सक्छ।
स्क्रब टाइफस कसरी सर्छ?
स्क्रब टाइफस सामान्य रुघाखोकी वा फ्लूजस्तो मानिसबाट मानिसमा सजिलै सर्ने रोग होइन। संक्रमित माइटको टोकाइबाट मानिसमा ब्याक्टेरिया प्रवेश गर्छ।
त्यसैले खेतबारी, जंगल, झाडी तथा घाँसे क्षेत्रमा काम गर्ने मानिसहरूले विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ।
विशेषगरी:
- किसान
- गोठाला
- कृषि मजदुर
- वन तथा जंगल क्षेत्रमा काम गर्ने व्यक्ति
- झाडी वा घाँसे क्षेत्रमा धेरै समय बिताउने व्यक्ति
जस्ता समूहमा माइटको सम्पर्कमा आउने सम्भावना बढी हुन सक्छ।
तर यसको अर्थ ग्रामीण क्षेत्रमा बस्ने मानिस मात्रै जोखिममा छन् भन्ने होइन। विभिन्न क्षेत्रमा संक्रमण रिपोर्ट भइरहेकाले लक्षण देखिएमा सबैले आवश्यक स्वास्थ्य परीक्षण गराउनुपर्छ।
स्क्रब टाइफसका मुख्य लक्षण के हुन्?
स्क्रब टाइफसका सुरुवाती लक्षण अन्य संक्रमणसँग मिल्न सक्छन्। त्यसैले लक्षणका आधारमा मात्र आफैंले रोग निश्चित गर्नु उचित हुँदैन।
सामान्य रूपमा देखिन सक्ने लक्षणहरू:
- उच्च ज्वरो
- अत्यधिक टाउको दुख्ने
- शरीर दुख्ने
- मांसपेशी तथा जोर्नी दुख्ने
- अत्यधिक थकान
- पेट दुख्ने
- वाकवाकी लाग्ने
- बान्ता हुने
- शरीरमा रातो बिमिरा देखिने
- लिम्फ नोड सुन्निने
- माइटले टोकेको ठाउँमा कालो खटिरा वा दाग देखिन सक्ने
कतिपय बिरामीमा चिगरले टोकेको ठाउँमा दुखाइ नहुने कालो खटिराजस्तो चिन्ह देखिन सक्छ। तर यस्तो चिन्ह सबै संक्रमित व्यक्तिमा देखिन्छ भन्ने हुँदैन।
उपचारमा ढिलाइ गर्दा के हुन्छ?
स्क्रब टाइफसलाई समयमै पहिचान र उपचार नगरेमा संक्रमण गम्भीर बन्न सक्छ।
गम्भीर अवस्थामा शरीरका महत्वपूर्ण अंगहरूमा असर पर्न सक्छ। फोक्सो, मिर्गौला, कलेजो तथा स्नायु प्रणालीमा जटिलता देखिन सक्ने चिकित्सकहरूले बताएका छन्।
कतिपय गम्भीर बिरामीमा श्वासप्रश्वासमा समस्या, रक्तचाप कम हुने, आन्तरिक रक्तस्राव वा शरीरका धेरै अंगले राम्रोसँग काम नगर्ने अवस्था आउन सक्छ।
त्यसैले प्रभावित क्षेत्रमा बस्ने व्यक्तिले लगातार ज्वरो आएमा ‘आफैं निको होला’ भनेर धेरै समय पर्खनु उचित हुँदैन।
स्क्रब टाइफसको उपचार हुन्छ?
हो, स्क्रब टाइफस उपचार गर्न सकिने ब्याक्टेरियल संक्रमण हो।
यसको उपचारका लागि चिकित्सकहरूले उपयुक्त एन्टिबायोटिक प्रयोग गर्न सक्छन्। समाचारमा स्वास्थ्य अधिकारीहरूले डक्सिसाइक्लिन र एजिथ्रोमाइसिनजस्ता औषधि उपलब्ध रहेको बताएका छन्।
तर बिरामीले आफैं औषधि छनोट गरेर सेवन गर्नु हुँदैन। ज्वरो आउने धेरै कारण हुन सक्छन् र स्क्रब टाइफसका लक्षण अन्य संक्रमणसँग मिल्न सक्छन्।
त्यसैले स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह, आवश्यक परीक्षण र चिकित्सकीय मूल्यांकनपछि मात्र उपचार गर्नुपर्छ।
के स्क्रब टाइफसको खोप छ?
हाल स्क्रब टाइफसविरुद्ध व्यापक रूपमा प्रयोग हुने प्रभावकारी खोप उपलब्ध छैन।
त्यसैले यसको जोखिम कम गर्ने मुख्य उपायमा माइटको सम्पर्कबाट बच्ने, व्यक्तिगत सावधानी अपनाउने र संक्रमणका सम्भावित लक्षण देखिएमा समयमै स्वास्थ्य सेवा लिनु पर्छ।
जंगल, झाडी वा घाँसे क्षेत्रमा काम गर्दा शरीरलाई सकेसम्म ढाक्ने कपडा लगाउनु र जोखिमयुक्त क्षेत्रमा अनावश्यक रूपमा लामो समय नबस्नु उपयोगी सावधानी हुन सक्छ।
कहिले स्वास्थ्य संस्था जाने?
उच्च ज्वरो मात्रै आएको अवस्थामा त्यसको कारण स्क्रब टाइफस नै हो भन्ने हुँदैन। तर ज्वरो लगातार रहनुका साथै अन्य लक्षण देखिएमा स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ।
विशेषगरी:
- तीन दिनभन्दा बढी ज्वरो रहनु
- अत्यधिक टाउको दुख्नु
- शरीर अत्यधिक दुख्नु
- लगातार बान्ता हुनु
- पेट दुख्नु
- शरीरमा बिमिरा देखिनु
- श्वासप्रश्वासमा समस्या हुनु
- अत्यधिक कमजोरी वा असामान्य थकान हुनु
- प्रभावित क्षेत्रमा बसोबास वा काम गरेको हुनु
जस्ता अवस्थालाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
गम्भीर लक्षण देखिएमा तत्काल स्वास्थ्य सेवा लिनुपर्छ।
स्क्रब टाइफस नेपालमा बढ्दै जानुबाट के सिक्ने?
स्क्रब टाइफस नेपालमा व्यापक रूपमा रिपोर्ट भइरहेको अवस्थाले जनचेतना र समयमै स्वास्थ्य सेवा लिनुको महत्व देखाएको छ।
सल्यानको दार्मामा आठ जनाको मृत्यु र ६ सयभन्दा बढी संक्रमण देखिनु स्थानीय स्तरमा संक्रमण नियन्त्रण, परीक्षण तथा उपचारको आवश्यकता कति महत्वपूर्ण छ भन्ने उदाहरण हो।
त्यसैगरी देशभर ९ हजारभन्दा बढी संक्रमण र ७४ जिल्लामा रोग फैलिएको तथ्यांकले यसलाई कुनै एउटा जिल्लाको मात्र समस्या भनेर हेर्न नहुने देखाउँछ।
तर संक्रमणको समाचार सुनेर डराउनु मात्र समाधान होइन। स्क्रब टाइफस पहिचान र उपचार गर्न सकिने रोग हो। मुख्य कुरा यसको सम्भावित लक्षणबारे जानकारी राख्नु र आवश्यक पर्दा समयमै स्वास्थ्यकर्मीको सम्पर्कमा पुग्नु हो।
निष्कर्ष
स्क्रब टाइफस नेपालमा अहिले महत्वपूर्ण जनस्वास्थ्य विषय बनेको छ। देशभर ९ हजारभन्दा बढी संक्रमित र ७४ जिल्लामा संक्रमण रिपोर्ट भएको अवस्थामा जनचेतना अझ आवश्यक भएको छ।
विशेषगरी सल्यानको दार्मामा आठ जनाको मृत्यु र ६ सयभन्दा बढी संक्रमणको घटनाले रोगलाई बेवास्ता गर्दा हुन सक्ने गम्भीर अवस्थातर्फ ध्यान आकर्षित गरेको छ।
उच्च ज्वरो, टाउको दुख्ने, शरीर दुख्ने, बान्ता, बिमिरा वा श्वासप्रश्वासमा समस्या जस्ता लक्षण देखिएमा आफैंले रोगको निष्कर्ष निकाल्नुको सट्टा स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर उचित परीक्षण र चिकित्सकीय सल्लाह लिनुहोस्।
स्वास्थ्यसम्बन्धी यस्ता महत्वपूर्ण समाचार, तथ्य र जनचेतनामूलक जानकारीका लागि हाम्रो ब्लगसँग जोडिनुहोस् र यो जानकारी आवश्यक पर्न सक्ने परिवार तथा साथीहरूसँग शेयर गर्नुहोस्।
Share this content:
Post Comment