रत्नपार्क–भक्तपुर १६.५ किलोमिटर मेट्रो रेल सञ्चालन गर्ने सरकारको योजना

काठमाडौं । सरकारले काठमाडौं उपत्यकामा Urban Transport System सुधार गर्ने योजनाअन्तर्गत रत्नपार्क–भक्तपुर १६.५ किलोमिटर मेट्रो रेल सञ्चालन गर्ने प्रस्ताव अघि सारेको छ। काठमाडौं उपत्यका Urban Transport System Master Plan 2050 को महत्वपूर्ण योजनाका रूपमा रत्नपार्क–भक्तपुर मेट्रो रेललाई समावेश गरिएको हो।

सरकारले सार्वजनिक गरेको प्रारम्भिक योजनाअनुसार उक्त मेट्रो रेल परियोजना सन् २०४० सम्म सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य राखिएको छ। काठमाडौं उपत्यकामा बढ्दै गएको जनसंख्या, सवारीसाधनको चाप तथा Traffic Congestion लाई व्यवस्थित गर्न सार्वजनिक यातायातको आधुनिक र दिगो प्रणाली विकास गर्ने उद्देश्यसहित Master Plan तयार गरिएको हो।

काठमाडौं उपत्यकाको यातायात प्रणालीलाई दीर्घकालीन रूपमा व्यवस्थित गर्ने उद्देश्यले तयार गरिएको Kathmandu Valley Urban Transport System Master Plan 2050 निर्माणका लागि Japan International Cooperation Agency (JICA) ले प्राविधिक तथा वित्तीय सहयोग गरेको छ। योजना तयार गर्न करिब तीन वर्ष लागेको जनाइएको छ।

Master Plan मा उपत्यकाको सार्वजनिक यातायात प्रणालीलाई सुधार गर्दै यात्रुलाई सुरक्षित, सहज र भरपर्दो यातायात सेवा उपलब्ध गराउने विषयलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ। मेट्रो रेलसहित आधुनिक सार्वजनिक यातायात पूर्वाधार विस्तारलाई उपत्यकाको भविष्यको यातायात व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा अघि सारिएको छ।

१६.५ किलोमिटर मेट्रो रेल

प्रस्तावित रत्नपार्क–भक्तपुर मेट्रो रेल करिब १६.५ किलोमिटर लामो हुनेछ। काठमाडौंको महत्वपूर्ण शहरी क्षेत्र र भक्तपुरलाई जोड्ने यो Corridor ले उपत्यकाको पूर्वी क्षेत्रमा सार्वजनिक यातायातको क्षमता विस्तार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

हाल काठमाडौं उपत्यकामा निजी सवारीसाधनको संख्या बढ्दै जाँदा सडकमा Traffic Congestion को समस्या पनि बढिरहेको छ। सार्वजनिक यातायातको मागअनुसार पूर्वाधार विस्तार हुन नसक्दा यात्राको समय बढ्ने, सडकमा चाप बढ्ने तथा दैनिक आवतजावत प्रभावित हुने अवस्था देखिँदै आएको छ।

यस्तो अवस्थामा Metro Rail जस्तो उच्च क्षमताको सार्वजनिक यातायात प्रणाली विकास गर्न सके ठूलो संख्यामा यात्रुलाई एकैपटक सेवा दिन सकिनेछ। यसले सडकमा निजी तथा साना सवारीसाधनको चाप व्यवस्थापन गर्नसमेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

२०४० सम्म सञ्चालनको लक्ष्य

सरकारले प्रस्तावित रत्नपार्क–भक्तपुर Metro Rail लाई सन् २०४० सम्म सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य राखेको छ। यद्यपि यो अहिले Master Plan मा प्रस्तावित परियोजना भएकाले कार्यान्वयनका विभिन्न चरण पार गर्नुपर्नेछ।

परियोजनाको विस्तृत अध्ययन, आवश्यक पूर्वाधार, लगानी व्यवस्थापन, निर्माण प्रक्रिया तथा अन्य प्राविधिक विषयहरू आगामी चरणमा तय हुनेछन्। Master Plan ले भने उपत्यकाको दीर्घकालीन यातायात आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै Metro Rail लाई प्रमुख सार्वजनिक यातायात पूर्वाधारका रूपमा अघि सारेको छ।

JICA को प्राविधिक तथा वित्तीय सहयोग

JICA को प्राविधिक तथा वित्तीय सहयोगमा तयार गरिएको Master Plan निर्माणमा करिब तीन वर्ष लागेको छ। योजनाले काठमाडौं उपत्यकाको वर्तमान तथा भविष्यको Urban Transport System लाई अध्ययन गरी दीर्घकालीन यातायात संरचनाको खाका तयार गर्ने प्रयास गरेको छ।

Master Plan ले केवल Metro Rail मा मात्र केन्द्रित नभई उपत्यकाको समग्र सार्वजनिक यातायात प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्ने उद्देश्य राखेको छ। बढ्दो शहरीकरण र यातायातको मागलाई सम्बोधन गर्न दीर्घकालीन रूपमा आवश्यक पूर्वाधार र यातायात प्रणाली विकास गर्ने योजना बनाइएको हो।

३० दिनभित्र सुझाव दिन आग्रह

सरकारले Kathmandu Valley Urban Transport System Master Plan 2050 को Draft तथा Strategic Environmental Assessment (SEA) सार्वजनिक गरेको छ। मन्त्रालयले सम्बन्धित निकाय, विज्ञ, सरोकारवाला तथा सर्वसाधारणबाट सुझाव मागेको हो।

मन्त्रालयले सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै Draft Master Plan र Strategic Environmental Assessment सम्बन्धमा ३० दिनभित्र सुझाव तथा प्रतिक्रिया उपलब्ध गराउन आग्रह गरेको छ।

प्राप्त सुझाव तथा प्रतिक्रियालाई अध्ययन गरी Master Plan लाई थप परिमार्जन तथा अन्तिम रूप दिने प्रक्रिया अघि बढाइनेछ। यसले प्रस्तावित Metro Rail सहित उपत्यकाको दीर्घकालीन यातायात योजनालाई थप व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

उपत्यकाको यातायातमा दीर्घकालीन परिवर्तनको योजना

काठमाडौं उपत्यकामा बढ्दो शहरीकरणसँगै यातायात व्यवस्थापन सरकारका लागि महत्वपूर्ण चुनौती बन्दै गएको छ। दैनिक रूपमा ठूलो संख्यामा मानिसको आवतजावत हुने उपत्यकामा सडक विस्तार मात्र गरेर Traffic Congestion समाधान गर्न कठिन हुने भएकाले उच्च क्षमताको सार्वजनिक यातायात प्रणाली विकासमा जोड दिइएको हो।

रत्नपार्क–भक्तपुर Metro Rail प्रस्ताव पनि यही दीर्घकालीन सोचको हिस्सा हो। योजना कार्यान्वयन भएमा काठमाडौंको केन्द्रदेखि भक्तपुरसम्मको सार्वजनिक यातायात प्रणालीमा नयाँ विकल्प थपिनेछ।

Master Plan 2050 ले आगामी दशकहरूमा काठमाडौं उपत्यकाको यातायात प्रणालीलाई कसरी विकास गर्ने भन्ने दीर्घकालीन दिशानिर्देश दिने अपेक्षा गरिएको छ। अहिले सार्वजनिक गरिएको Draft मा सर्वसाधारण तथा सरोकारवालाबाट सुझाव मागिएसँगै योजनालाई अन्तिम रूप दिने प्रक्रिया अघि बढ्नेछ।

यसरी रत्नपार्क–भक्तपुर १६.५ किलोमिटर Metro Rail लाई सन् २०४० सम्म सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्यसहित सरकारले काठमाडौं उपत्यकाको Urban Transport System लाई दीर्घकालीन रूपमा सुधार गर्ने योजना अघि सारेको छ।