दसैँमा सवारी दुर्घटनाबाट १२४ जनाको मृत्यु, झण्डै ३ हजार घाइते

काठमाडौं । दसैँको अवधिमा देशभर भएका सवारी दुर्घटनामा परी १२४ जनाको मृत्यु भएको छ भने दुई हजार ९८८ जना घाइते भएका छन्। प्रहरी प्रधान कार्यालयका अनुसार गत असोज २५ गतेदेखि कात्तिक ८ गतेसम्म देशभर एक हजार ३३९ वटा सवारी दुर्घटना भएका हुन्। चाडपर्वका समयमा यात्रुको चाप बढ्ने र लामो दूरीको यात्रा गर्नेको सङ्ख्या वृद्धि हुने अवस्थामा दुर्घटनाबाट भएको मानवीय क्षतिले सडक सुरक्षाको चुनौतीलाई पुनः उजागर गरेको छ।

केन्द्रीय प्रहरी प्रवक्ता, प्रहरी नायब महानिरीक्षक अविनारायण काफ्लेका अनुसार दुर्घटनामा परी मृत्यु हुनेमा ८३ पुरुष, ३९ महिला, सात बालक र पाँच बालिका रहेका छन्। उक्त अवधिमा घाइते भएकामध्ये ४३७ जनाको अवस्था गम्भीर रहेको छ भने दुई हजार ५५१ जना सामान्य घाइते भएका छन्।

प्रहरीले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार दसैँ अवधिमा देशका विभिन्न प्रदेश तथा काठमाडौं उपत्यकामा सवारी दुर्घटना भएका छन्। दुर्घटनाको सङ्ख्या प्रदेशअनुसार फरक देखिएको छ। सबैभन्दा बढी दुर्घटना कोशी प्रदेशमा भएका छन् भने सबैभन्दा कम दुर्घटना मधेश प्रदेशमा भएको प्रहरीको तथ्याङ्कले देखाएको छ।

कोशी प्रदेशमा सबैभन्दा बढी दुर्घटना

प्रहरीका अनुसार असोज २५ देखि कात्तिक ८ गतेसम्म कोशी प्रदेशमा ३९७ वटा सवारी दुर्घटना भएका छन्। यो अवधिमा प्रदेशगत रूपमा सबैभन्दा धेरै दुर्घटना कोशीमा भएका हुन्। त्यसैगरी, मधेश प्रदेशमा सबैभन्दा कम ८० वटा दुर्घटना भएका छन्।

काठमाडौं उपत्यकामा १७१ वटा सवारी दुर्घटना भएका छन्। बागमती प्रदेशमा ११२, गण्डकी प्रदेशमा ९७, लुम्बिनी प्रदेशमा १६१, कर्णाली प्रदेशमा १७१ र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा १५० वटा दुर्घटना भएका छन्।

प्रदेशगत तथ्याङ्कले देशका विभिन्न क्षेत्रमा सवारी दुर्घटना भएको देखाउँछ। कोशी प्रदेशमा दुर्घटनाको सङ्ख्या सबैभन्दा धेरै हुँदा मधेशमा सबैभन्दा कम रहेको छ। काठमाडौं उपत्यका र कर्णाली प्रदेशमा समान १७१ वटा दुर्घटना भएका छन्।

यद्यपि, दुर्घटनाको सङ्ख्याका आधारमा मात्रै कुन क्षेत्रमा सडक यात्रा बढी जोखिमपूर्ण छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न पर्याप्त हुँदैन। त्यसका लागि सवारी आवागमनको मात्रा, यात्रा गरिएको दूरी, सडकको अवस्था, दुर्घटनाको प्रकृति तथा अन्य सम्बन्धित तथ्याङ्कसमेत आवश्यक हुन्छन्। तर सार्वजनिक गरिएको विवरणले चाडपर्वको अवधिमा देशभर सडक सुरक्षामा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।

दसैँका समयमा धेरै मानिस आफ्नो घर फर्किने, आफन्त भेट्न यात्रा गर्ने र सार्वजनिक यातायात प्रयोग गर्ने गर्छन्। यसले सडकमा सवारीसाधनको आवागमन बढाउन सक्छ। यस्तो समयमा चालकको सावधानी, ट्राफिक नियमको पालना र सवारीसाधनको उचित अवस्थाले सुरक्षित यात्रामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।

दुर्घटनामा मोटरसाइकल सबैभन्दा बढी संलग्न

प्रहरीले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार दसैँ अवधिमा भएका दुर्घटनामा सबैभन्दा धेरै मोटरसाइकल संलग्न रहेका छन्। दुर्घटनामा एक हजार ५५२ मोटरसाइकल संलग्न भएको उल्लेख छ। त्यसपछि जिप तथा कार ३३७, टेम्पो २०७ र ट्रक तथा ट्याङ्कर ७१ वटा दुर्घटनामा संलग्न भएका छन्।

त्यसैगरी, ६४ माइक्रोबस, ५४ बस, ३८ ट्याक्टर, १५ टिपर र १० डोजर, स्काभेटर तथा लोडर दुर्घटनामा संलग्न भएको प्रहरीले जनाएको छ। अन्य प्रकारका १३३ सवारीसाधन पनि दुर्घटनामा परेका छन्।

उपलब्ध विवरणअनुसार दुर्घटनामा संलग्न सवारीसाधनमध्ये मोटरसाइकलको सङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढी छ। मोटरसाइकल व्यक्तिगत तथा दैनिक आवागमनका लागि व्यापक रूपमा प्रयोग हुने सवारीसाधन हो। त्यसैले मोटरसाइकल चालकले हेल्मेट प्रयोग गर्ने, गति नियन्त्रणमा राख्ने, ट्राफिक सङ्केत पालना गर्ने र मादकपदार्थ सेवन गरी सवारी नचलाउनेजस्ता नियम पालना गर्नु आवश्यक हुन्छ।

सवारी दुर्घटनामा विभिन्न प्रकारका सवारीसाधन संलग्न भएकाले सडक सुरक्षालाई कुनै एउटा सवारीको समस्याका रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन। सार्वजनिक बस, माइक्रोबस, जिप, कार, ट्रक तथा अन्य सवारीसाधनका चालकले पनि यात्रुको सुरक्षा र सडकको अवस्थालाई ध्यानमा राखेर सवारी चलाउनुपर्छ।

विशेषगरी लामो दूरीका सार्वजनिक सवारीसाधनमा यात्रु बोक्दा सवारीको प्राविधिक अवस्था, यात्रुको सङ्ख्या र चालकको शारीरिक तथा मानसिक अवस्था महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यात्रु क्षमताभन्दा बढी बोक्ने वा तीव्र गतिमा सवारी चलाउने कार्यले दुर्घटनाको जोखिम बढाउन सक्छ। त्यसैले चालक, यातायात व्यवसायी र यात्रु सबैले आफ्नो जिम्मेवारी बुझेर सुरक्षित यात्रामा सहयोग गर्नुपर्ने देखिन्छ।

गत वर्षको दसैँमा १ हजार ४९२ दुर्घटना

प्रहरीको विवरणअनुसार गत वर्षको दसैँ अवधिमा देशभर एक हजार ४९२ वटा सवारी दुर्घटना भएका थिए। यस वर्षको दसैँ अवधिमा भने एक हजार ३३९ दुर्घटना भएका छन्। यसरी उपलब्ध तथ्याङ्क तुलना गर्दा गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष १५३ वटा कम दुर्घटना भएका छन्।

यद्यपि, दुर्घटनाको सङ्ख्या घटेको तथ्याङ्कलाई मात्र आधार बनाएर सडक सुरक्षा पूर्ण रूपमा सुधार भएको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। दुर्घटनाबाट हुने मृत्यु, घाइतेको अवस्था, दुर्घटनाको गम्भीरता तथा सवारी आवागमनको परिमाणसमेत विश्लेषण गर्न आवश्यक हुन्छ।

यस वर्ष दुर्घटनामा १२४ जनाको मृत्यु भएको र दुई हजार ९८८ जना घाइते भएको तथ्याङ्कले दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि निरन्तर प्रयास आवश्यक रहेको देखाउँछ। दुर्घटनाको सङ्ख्या कम भए पनि त्यसबाट हुने मानवीय क्षति गम्भीर हुन सक्छ। त्यसैले सडक सुरक्षा कार्यक्रमलाई चाडपर्वमा मात्र सीमित नराखी नियमित रूपमा सञ्चालन गर्नु आवश्यक हुन्छ।

सवारी दुर्घटनाको जोखिम कम गर्न चालकले ट्राफिक नियम पालना गर्ने, तोकिएको गतिमा सवारी चलाउने, सवारीको नियमित प्राविधिक परीक्षण गर्ने र लामो यात्रामा आवश्यक विश्राम लिने अभ्यास महत्त्वपूर्ण हुन्छ। साथै, यात्रुले पनि क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने सवारीमा यात्रा नगर्ने र चालकको लापरबाही देखिएमा सम्बन्धित निकायलाई जानकारी दिने जस्ता सावधानी अपनाउन सक्छन्।

ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्ने ५ हजार ७०३ चालक कारबाहीमा

दसैँको अवधिमा ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्ने पाँच हजार ७०३ वटा सवारीसाधनका चालकलाई कारबाही गरिएको प्रहरीले जनाएको छ। कारबाहीमा पर्नेमा मादकपदार्थ सेवन गरी सवारी चलाउने दुई हजार ७९४ जना, क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने एक हजार ८८२ जना र तीव्र गतिमा सवारी चलाउने ७४६ जना रहेका छन्।

यसैगरी, यान्त्रिक परीक्षणसम्बन्धी मापदण्ड उल्लङ्घन गर्ने ८८ जना, सवारीसाधनको छतमा यात्रु राख्ने ७३ जना, बढी भाडा असुल्ने ५८ जना र लागूपदार्थ सेवन गरी सवारी चलाउने ५३ जना कारबाहीमा परेको प्रहरीले जनाएको छ।

यी विवरणले चाडपर्वको समयमा पनि ट्राफिक नियम उल्लङ्घनका विभिन्न घटना हुने गरेको देखाउँछन्। मादकपदार्थ सेवन गरी सवारी चलाउनु चालकका साथै यात्रु र सडकमा रहेका अन्य व्यक्तिका लागि पनि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। त्यस्तै, क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्दा सवारीको नियन्त्रण, सन्तुलन र यात्रुको सुरक्षामा असर पर्न सक्छ।

तीव्र गतिमा सवारी चलाउनु पनि सडक दुर्घटनाको जोखिम बढाउने व्यवहारमध्ये एक हो। सडकको अवस्था, मौसम, सवारीको चाप र दृश्यताअनुसार गति नियन्त्रण गर्नु आवश्यक हुन्छ। चालकले हतारमा यात्रा पूरा गर्ने प्रयास गर्नुको सट्टा सुरक्षित रूपमा गन्तव्यमा पुग्न प्राथमिकता दिनुपर्छ।

सवारीको प्राविधिक अवस्था जाँच नगरी सडकमा चलाउँदा पनि दुर्घटनाको जोखिम हुन सक्छ। त्यसैले यान्त्रिक परीक्षणसम्बन्धी मापदण्ड पालना गर्नु, सवारीको नियमित मर्मतसम्भार गर्नु र यात्रु क्षमताअनुसार मात्र यात्रु बोक्नु यातायात व्यवसायी तथा चालकको जिम्मेवारी हो।

त्यसैगरी, यात्रुसँग बढी भाडा असुल्ने कार्यले उपभोक्तालाई आर्थिक रूपमा असर पार्न सक्छ। चाडपर्वमा यात्रुको चाप बढेको अवस्थामा यातायात सेवामा उचित भाडा र यात्रुको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने हुन्छ। प्रहरीको कारबाहीले ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्ने व्यवहार नियन्त्रण गर्न खोजिएको देखाउँछ।

यात्रुको सुरक्षाका लागि देशभर ४०८ सहायता कक्ष

चाडपर्वका समयमा सार्वजनिक यातायातमा यात्रुको चाप बढ्ने भएकाले यात्रुको सुरक्षा र सहजताका लागि विशेष व्यवस्था गरिएको केन्द्रीय प्रहरी प्रवक्ता काफ्लेले बताएका छन्। प्रहरीका अनुसार चाडपर्व लक्षित सुरक्षा योजनाअन्तर्गत देशभर ४०८ वटा यात्रु सहायता कक्ष स्थापना गरिएका थिए।

त्यसैगरी, अन्तर्राष्ट्रिय सीमा नाकाका १०८ स्थानमा हेल्प डेस्क स्थापना गरी यात्रुलाई आवश्यक सूचना तथा सहायता प्रदान गरिएको प्रहरीले जनाएको छ। यात्रु सहायता कक्ष तथा हेल्प डेस्कमार्फत यात्रुलाई यात्रा सम्बन्धी जानकारी उपलब्ध गराउने र आवश्यक परेको अवस्थामा सहयोग गर्ने व्यवस्था गरिएको थियो।

चाडपर्वको समयमा सार्वजनिक यातायातमा यात्रुको चाप बढ्दा यात्रुले सहज र सुरक्षित यात्रा गर्न पाउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यस्तो अवस्थामा सहायता कक्षले यात्रुलाई आवश्यक जानकारी लिन तथा समस्या परेमा सम्बन्धित निकायसँग सम्पर्क गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

प्रहरीले सवारी दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि ट्राफिक व्यवस्थापनसम्बन्धी जनचेतनामूलक कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरेको जनाएको छ। विभिन्न प्रविधिको प्रयोगबाट सवारी आवागमनलाई व्यवस्थित बनाउने प्रयास गरिएको थियो। यस्ता कार्यक्रमको प्रभावकारिता चालक तथा यात्रुले नियम पालना गर्ने व्यवहार र सडकमा हुने दुर्घटनाको अवस्थाबाट समेत मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ।

आगामी चाडपर्वमा पनि सुरक्षित यात्रामा जोड

दसैँपछि नजिकिँदै गरेका दीपावली, नेपाल संवत् तथा छठपर्वलाई लक्षित गरी प्रहरीले सवारी दुर्घटना न्यूनीकरण र सुरक्षित यात्राका लागि विशेष योजना कार्यान्वयन गरिरहेको जनाएको छ। चाडपर्वको समयमा यात्रा गर्ने मानिसको सङ्ख्या बढ्न सक्ने भएकाले सडक सुरक्षा र ट्राफिक व्यवस्थापनलाई प्राथमिकता दिन आवश्यक हुन्छ।

सुरक्षित यात्रा सुनिश्चित गर्न चालकले मादकपदार्थ तथा लागूपदार्थ सेवन गरी सवारी चलाउनु हुँदैन। यात्रु क्षमताभन्दा बढी बोक्ने, तीव्र गतिमा सवारी चलाउने र सवारीको प्राविधिक अवस्थालाई बेवास्ता गर्ने व्यवहारबाट टाढा रहनुपर्छ। यात्रुले पनि सुरक्षित सवारी छनोट गर्ने र ट्राफिक नियमको पालना गर्न चालकलाई प्रोत्साहित गर्ने भूमिका खेल्न सक्छन्।

दसैँ अवधिमा भएका एक हजार ३३९ दुर्घटनामा १२४ जनाको मृत्यु र दुई हजार ९८८ जना घाइते भएको तथ्याङ्कले सडक सुरक्षाको महत्त्वलाई स्पष्ट पारेको छ। गत वर्षको तुलनामा दुर्घटनाको सङ्ख्या घटे पनि मानवीय क्षति उल्लेख्य रहेको छ। त्यसैले प्रहरीको निगरानी र कारबाहीसँगै चालक, यातायात व्यवसायी तथा यात्रुको सचेतना पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

आगामी चाडपर्वमा सुरक्षित यात्रा सुनिश्चित गर्न ट्राफिक नियमको प्रभावकारी कार्यान्वयन, सवारीसाधनको नियमित परीक्षण, यात्रु क्षमताको पालना र चालकको जिम्मेवार व्यवहारमा जोड दिनुपर्ने देखिन्छ। सुरक्षित यात्रा सबैको साझा जिम्मेवारी भएकाले सडक प्रयोग गर्ने प्रत्येक व्यक्तिले सावधानी अपनाउनु आवश्यक छ।