बीमा दाबी मूल्याङ्कन अब स्वचालित प्रणालीबाट

काठमाडौं । सरकारले बीमा दाबीअन्तर्गत हुने क्षतिको मूल्याङ्कनका लागि सर्भेयर खटाउने प्रक्रियालाई स्वचालित बनाउने उद्देश्यले ‘अटोमेटिक सर्भेयर डेपुटेसन सिस्टम’ सञ्चालनमा ल्याएको छ। सर्भेयर नियुक्ति तथा परिचालन प्रक्रियालाई थप पारदर्शी, निष्पक्ष र सुशासनमा आधारित बनाउन नयाँ प्रणाली विकास गरिएको हो।

बीमा दाबी परेपछि क्षतिको वास्तविक अवस्था मूल्याङ्कन गर्न सर्भेयरको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। यसअघि सर्भेयर छनोट तथा खटाउने प्रक्रियामा विभिन्न प्रशासनिक प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने अवस्था रहँदै आएकोमा नयाँ प्रणालीले त्यसलाई प्रविधिमार्फत व्यवस्थित गर्ने उद्देश्य राखेको छ। सरकारले सर्भेयर परिचालनमा हुने सम्भावित असमानता तथा दोहोरिने कार्य वितरणलाई नियन्त्रण गर्न स्वचालित प्रणाली प्रभावकारी हुने अपेक्षा गरेको छ।

हाल बीमा क्षेत्रमा कार्यरत सबै सर्भेयरको आवश्यक विवरण प्रणालीमा प्रविष्ट भइसकेको जनाइएको छ। अब बीमा दाबीको प्रकृति र आवश्यकताअनुसार प्रणालीले उपलब्ध सर्भेयरमध्ये उपयुक्त व्यक्तिको छनोट गर्न सहयोग गर्नेछ। यसबाट सर्भेयर खटाउने प्रक्रिया व्यक्तिको प्रत्यक्ष छनोटमा मात्र निर्भर नरही निश्चित मापदण्ड र प्रणालीमा आधारित हुने अपेक्षा गरिएको छ।

नयाँ Automatic Surveyor Deputation System ले सर्भेयर छनोट गर्दा विभिन्न आधारलाई ध्यानमा राख्नेछ। सर्भेयरको विज्ञता, उपलब्धता, भौगोलिक स्थान, वरिष्ठता र यसअघि सम्हालेको पोर्टफोलियोलगायतका विवरणलाई प्रणालीले विश्लेषण गर्नेछ। दाबीको प्रकृति र आवश्यकतासँग मिल्ने सर्भेयर पहिचान गरी सोही आधारमा काम तोक्ने व्यवस्था गरिएको हो।

सर्भेयरको विशेषज्ञता बीमा दाबी मूल्याङ्कनको महत्वपूर्ण पक्ष हो। विभिन्न प्रकारका बीमा दाबीका लागि फरक प्रकृतिको प्राविधिक ज्ञान आवश्यक पर्न सक्छ। त्यसैले दाबीको विषयसँग सम्बन्धित विज्ञता भएको सर्भेयरलाई प्राथमिकताका आधारमा काम दिन सकिने गरी प्रणाली विकास गरिएको जनाइएको छ।

त्यस्तै, सर्भेयरको तत्काल उपलब्धतालाई पनि प्रणालीले ध्यानमा राख्नेछ। कुनै सर्भेयर पहिले नै तोकिएको काममा व्यस्त रहेको अवस्थामा नयाँ कामका लागि उपलब्ध सर्भेयरको विवरण पहिचान गर्न सकिनेछ। यसले कामको वितरणलाई व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

भौगोलिक स्थान पनि सर्भेयर छनोटको अर्को महत्वपूर्ण आधार बनाइएको छ। बीमा दाबी भएका स्थानमा क्षतिको मूल्याङ्कन गर्न सर्भेयर प्रत्यक्ष रूपमा पुग्नुपर्ने भएकाले सम्बन्धित क्षेत्र वा नजिकको स्थानमा उपलब्ध सर्भेयर पहिचान गर्न प्रणालीले सहयोग गर्नेछ। यसले सर्भेयर परिचालनमा लाग्ने समय तथा खर्च व्यवस्थापन गर्नसमेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नयाँ प्रणालीले सर्भेयरको वरिष्ठता तथा विगतको पोर्टफोलियोलाई पनि अभिलेखमा राख्नेछ। यसबाट कुनै सर्भेयरले विगतमा कति काम पाएको छ, कुन प्रकारका काम सम्पन्न गरेको छ र हाल नयाँ जिम्मेवारी लिन सक्ने अवस्थामा छ कि छैन भन्ने विवरण हेर्न सकिनेछ।

सरकारका अनुसार यस व्यवस्थाको एउटा महत्वपूर्ण उद्देश्य सर्भेयरलाई काम वितरण गर्दा समान अवसरको वातावरण सिर्जना गर्नु पनि हो। एउटै सर्भेयरले पटक–पटक काम पाउने र अन्य सर्भेयरले पर्याप्त अवसर नपाउने सम्भावनालाई प्रणालीमार्फत कम गर्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ। काम वितरणको विवरण डिजिटल रूपमा अभिलेख हुने भएकाले सर्भेयर परिचालन प्रक्रियाको निगरानीसमेत सहज हुनेछ।

यसअघि सर्भेयर परिचालनसँग सम्बन्धित विवरण विभिन्न प्रक्रियामार्फत व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्थामा नयाँ प्रणालीले त्यसलाई एकीकृत डिजिटल प्रणालीमा ल्याउनेछ। सर्भेयरको कामको अवस्था, उपलब्धता र विगतको कार्यसम्पादनसँग सम्बन्धित विवरण एउटै प्रणालीबाट हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ।

बीमा दाबीको मूल्याङ्कन समयमा सम्पन्न हुनु बीमितका लागि पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। दाबी परेपछि क्षतिको मूल्याङ्कनमा ढिलाइ हुँदा क्षतिपूर्ति प्रक्रियामा समेत असर पर्न सक्छ। त्यसैले सर्भेयर परिचालनलाई छिटो र व्यवस्थित बनाउन सकिने प्रणालीले समग्र दाबी व्यवस्थापन प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाउन सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

सरकारले नयाँ प्रणालीबाट सर्भेयर नियुक्ति तथा परिचालनमा हुने प्रशासनिक समय र लागतसमेत घट्ने जनाएको छ। डिजिटल प्रणालीका कारण उपलब्ध सर्भेयरको विवरण तत्काल हेर्न सकिने र आवश्यकताअनुसार काम तोक्न सकिने भएकाले परिचालन प्रक्रियामा लाग्ने समय कम हुने अपेक्षा गरिएको हो।

त्यस्तै, प्रणालीले कामको अभिलेख राख्ने भएकाले भविष्यमा सर्भेयरको कार्यभार तथा अवसर वितरणसम्बन्धी विवरण विश्लेषण गर्न पनि सहज हुनेछ। कुन सर्भेयरले कति काम पाए, कुन काम सम्पन्न गरे र नयाँ कामका लागि उपलब्ध छन् वा छैनन् भन्ने जानकारी प्रणालीबाटै ट्र्याक गर्न सकिनेछ।

बीमा क्षेत्र विस्तार हुँदै जाँदा बीमा दाबीको संख्या र प्रकृति पनि विविध हुँदै गएको अवस्थामा दाबी मूल्याङ्कन प्रक्रियालाई प्रविधिमैत्री बनाउने प्रयासलाई महत्वपूर्ण मानिएको छ। सर्भेयर परिचालनमा पारदर्शिता कायम गर्न सकिएमा दाबी मूल्याङ्कन प्रक्रियाप्रतिको विश्वास बढाउनसमेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नयाँ प्रणाली पूर्ण रूपमा प्रभावकारी बनाउन सर्भेयरको विवरण नियमित रूपमा अद्यावधिक गर्नु, कामको अभिलेख सही राख्नु तथा प्रणालीमा रहेका मापदण्डलाई आवश्यकताअनुसार सुधार गर्दै लैजानुपर्ने हुन्छ। सर्भेयरको उपलब्धता, विशेषज्ञता र कार्यभारसम्बन्धी विवरण सही र अद्यावधिक रहेमा स्वचालित छनोट प्रणालीले अपेक्षित रूपमा काम गर्न सक्नेछ।

यसरी अटोमेटिक सर्भेयर डेपुटेसन सिस्टम लागू भएसँगै बीमा दाबीको क्षति मूल्याङ्कनका लागि सर्भेयर खटाउने प्रक्रिया डिजिटल प्रणालीमा आधारित हुने भएको छ। सरकारले यसबाट सर्भेयर परिचालनमा पारदर्शिता, निष्पक्षता र समान अवसर बढ्नुका साथै बीमा दाबी प्रक्रियालाई थप छरितो र व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरेको छ।