Nepal Apple Market: Domestic Production बढ्दा पनि 60% Imports मा निर्भरता

नेपालमा स्याउको माग बढ्ने प्रमुख समयमध्ये Dashain र Tihar पनि हुन्। चाडपर्वमा घरमा उपभोग गर्न, पूजाआजामा प्रयोग गर्न तथा आफन्तलाई Koseli दिन स्याउ किन्ने चलन छ। यही कारणले चाडपर्व नजिकिँदै जाँदा बजारमा स्याउको कारोबार र माग दुवै बढ्ने गर्छन्।

यस वर्ष पनि Jumla, Mustang र Manang लगायतका जिल्लामा उत्पादन भएका नेपाली स्याउ काठमाडौंसहित देशका विभिन्न बजारमा आउन थालेका छन्। तर घरेलु उत्पादन बढ्दै गए पनि बजारको माग पूरा गर्न भारत र चीनबाट आयात गरिएका स्याउमा नेपालको निर्भरता कायमै छ।

विशेषगरी चीनसँग जोडिएका उत्तरी सीमा नाकामा देखिएको अवरोध र ढुवानी खर्चमा भएको वृद्धिले चाडपर्वको समयमा स्याउको मूल्यमा असर पर्न सक्ने देखिएको छ। यस्तो अवस्थामा Nepal Apple Market मा घरेलु उत्पादनको भूमिका, आयातको अवस्था र उपभोक्ताले सामना गर्न सक्ने मूल्यवृद्धिबारे चासो बढेको छ।

What You Should Know

• Domestic apple production पाँच वर्षमा करिब २३% बढे पनि कुल आपूर्तिमा यसको हिस्सा ४०% भन्दा कम छ। त्यसैले Nepal Apple Market अझै ६०% भन्दा बढी imported apples मा निर्भर छ।
• Dashain-Tihar अघि चीनबाट हुने आयातमा अवरोध र transportation cost बढ्दा स्याउको मूल्य बढ्न सक्ने व्यवसायीहरूको भनाइ छ। तर बजारमा अभाव नहुने उनीहरूको दाबी छ।
• Jumla, Mustang र Manang लगायतका जिल्लामा स्याउ उत्पादन विस्तारको सम्भावना छ। तर उत्पादन लागत र बजार मूल्यका कारण नेपाली स्याउलाई सस्तो भारतीय तथा चिनियाँ स्याउसँग प्रतिस्पर्धा गर्न चुनौती छ।

Nepal Apple Market मा Domestic Production र Imports को अवस्था

नेपालमा स्याउ उत्पादन पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षमा बढेको तथ्यांकले देखाउँछ। तर उत्पादन बढ्दैमा देशको सम्पूर्ण माग घरेलु स्याउले पूरा गर्न सकेको छैन।

आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा नेपालमा स्याउको कुल आपूर्ति १ लाख ५० हजार २०२ टन पुगेको थियो। यसमध्ये ५९ हजार ९४९ टन घरेलु उत्पादन थियो भने ९० हजार २५३ टन आयात गरिएको स्याउ थियो।

यस तथ्यांकअनुसार कुल आपूर्तिमा नेपाली स्याउको हिस्सा ३९.९१ प्रतिशत र आयातित स्याउको हिस्सा ६०.०९ प्रतिशत थियो। अर्थात्, बजारमा उपलब्ध प्रत्येक १०० टन स्याउमध्ये करिब ६० टन विदेशबाट आएको थियो।

यसले नेपाली स्याउ उत्पादनमा सुधार भए पनि बजारको माग पूरा गर्न आयात अझै महत्वपूर्ण रहेको देखाउँछ।

पाँच वर्षमा Nepal Apple Production कति बढ्यो?

नेपालको स्याउ उत्पादनमा भएको परिवर्तन बुझ्न पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षको तथ्यांक उपयोगी हुन्छ।

आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा नेपालमा ४८ हजार ६११ टन स्याउ उत्पादन भएको थियो। पाँच वर्षपछि अर्थात् आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा यो परिमाण बढेर ५९ हजार ९४९ टन पुगेको छ। यस अवधिमा घरेलु उत्पादन करिब २३ प्रतिशत बढेको देखिन्छ।

त्यस्तै, कुल आपूर्तिमा नेपाली स्याउको हिस्सा ३५.३१ प्रतिशतबाट बढेर ३९.९१ प्रतिशत पुगेको छ। यो सुधार सकारात्मक भए पनि घरेलु उत्पादनको हिस्सा अझै ४० प्रतिशतभन्दा कम छ।

यसको अर्थ उत्पादन बढाउने प्रयास भइरहेको भए पनि नेपालले स्याउको माग पूरा गर्न आयातमा ठूलो भर पर्नुपरेको छ।

China बाट आउने स्याउमा नेपालको निर्भरता किन धेरै छ?

नेपालले आयात गर्ने स्याउको ठूलो हिस्सा चीनबाट आउने गरेको तथ्यांकले देखाउँछ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा नेपालले कुल ९० हजार २५३ टन स्याउ आयात गरेको थियो। त्यसमध्ये ७९ हजार ८६५ टन चीनबाट आएको थियो, जुन कुल आयातको करिब ८८.४९ प्रतिशत हो।

सोही अवधिमा भारतबाट १० हजार ८८१ टन स्याउ आयात भएको तथ्यांक छ। यसले नेपालमा बिक्री हुने आयातित स्याउमध्ये चिनियाँ स्याउको हिस्सा निकै ठूलो रहेको देखाउँछ।

पछिल्ला वर्षको तथ्यांकमा चीनको हिस्सा कहिलेकाहीँ घटेको भए पनि आर्थिक वर्ष २०८०/८१ र २०८१/८२ मा फेरि उच्च देखिएको छ। त्यसैले चीनबाट हुने आपूर्तिमा समस्या आएमा त्यसको प्रभाव नेपाली बजारमा पर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

चीनबाट स्याउ आयात हुने उत्तरी नाकामा अवरोध हुँदा ढुवानीको समय र लागत बढ्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा व्यवसायीले थप खर्च व्यहोर्नुपर्ने हुन सक्छ, जसको असर अन्ततः उपभोक्ताले तिर्नुपर्ने मूल्यमा पर्न सक्छ।

Rasuwagadhi र Tatopani Border मा अवरोधको असर

चीनसँग जोडिएका Rasuwagadhi र Tatopani नाकामा देखिएका समस्याले स्याउको आपूर्तिमा चुनौती थपेको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार बाढीका कारण रसुवागढी नाका प्रभावित भएको छ भने सडक पूर्वाधारसम्बन्धी समस्याले तातोपानी नाकाबाट हुने ढुवानीमा कठिनाइ आएको छ। यस अवस्थामा मुस्ताङको Korala नाका सञ्चालनमा रहेको उल्लेख गरिएको छ।

नेपालले आयात गर्ने स्याउको ठूलो हिस्सा चीनबाट आउने भएकाले यी नाकामा हुने अवरोधले आपूर्ति व्यवस्थामा असर पार्न सक्छ। चाडपर्वको समयमा माग बढ्ने भएकाले ढुवानीमा ढिलाइ भएमा बजारमा उपलब्ध स्याउको मूल्यमा थप दबाब पर्न सक्छ।

तर सीमा नाकामा समस्या देखिनु भनेको बजारमा स्याउको अभाव नै हुन्छ भन्ने होइन। भारतबाट आउने स्याउ र नेपालभित्रै उत्पादन भएका स्याउले पनि बजारको माग पूरा गर्न सहयोग गर्न सक्छन्।

व्यवसायी अमर बानियाँका अनुसार ढुवानीमा परेको असरले चीनबाट आउने स्याउको लागत दोब्बरभन्दा बढी भएको छ। यस्तो लागत वृद्धिले उपभोक्ताले तिर्नुपर्ने मूल्यमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्ने उनको भनाइ छ।

Dashain-Tihar मा Apple Price किन बढ्न सक्छ?

Dashain र Tihar नजिकिँदा स्याउको माग बढ्ने भएकाले मूल्यमा परिवर्तन आउन सक्छ। सामान्य अवस्थामा पनि चाडपर्वमा उपभोग, पूजा र उपहारका लागि स्याउ किन्ने ग्राहक बढ्छन्। यससँगै आपूर्तिमा ढिलाइ वा ढुवानी खर्च वृद्धि भएमा मूल्य थप बढ्न सक्छ।

स्याउको मूल्यमा असर पार्ने प्रमुख कारणहरू यस्ता छन्:

• Transportation Cost: ढुवानी खर्च बढेमा आयातकर्ताको लागत बढ्छ।
• Border Disruption: सीमा नाकामा अवरोध हुँदा सामान ल्याउन बढी समय लाग्न सक्छ।
• Festival Demand: Dashain-Tihar मा उपभोक्ताको माग बढ्न सक्छ।
• Domestic Supply: नेपाली स्याउ पर्याप्त परिमाणमा उपलब्ध भएमा आयातमा परेको दबाब केही कम हुन सक्छ।
• Market Competition: भारत, चीन र नेपालका स्याउबीचको मूल्य प्रतिस्पर्धाले पनि बजार मूल्यमा प्रभाव पार्छ।

यी सबै कारणको प्रभाव एकै किसिमको हुँदैन। त्यसैले स्याउको वास्तविक मूल्य कति बढ्छ भन्ने कुरा आपूर्ति, माग, ढुवानी र बजार प्रतिस्पर्धामा निर्भर हुनेछ।

नेपाली स्याउ उत्पादन बढ्नुका सकारात्मक पक्ष

नेपालमा स्याउ उत्पादन बढ्नु किसान, स्थानीय बजार र देशको कृषि क्षेत्रका लागि सकारात्मक संकेत हो। Jumla, Mustang र Manang जस्ता जिल्लामा स्याउ खेतीले स्थानीय किसानको आम्दानी बढाउने सम्भावना राख्छ।

घरेलु उत्पादन बढ्दै गएमा आयातमा निर्भरता घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ। स्थानीय किसानले बजारमा उचित मूल्य पाउने व्यवस्था भएमा स्याउ खेती विस्तार गर्न थप प्रोत्साहन मिल्न सक्छ।

त्यस्तै, उत्पादनसँगै भण्डारण, प्याकेजिङ, ग्रेडिङ र ढुवानी सुविधा सुधार गर्न सके नेपाली स्याउलाई देशका ठूला बजारमा नियमित रूपमा पुर्‍याउन सकिन्छ। यसले किसान र उपभोक्ताबीचको बजार सम्बन्धलाई बलियो बनाउन मद्दत गर्न सक्छ।

घरेलु उत्पादनले चाडपर्वको माग पूरा गर्न बढी योगदान दिन सके विदेशी आपूर्तिमा आउने अवरोधको प्रभाव कम गर्न पनि सहयोग पुग्नेछ।

Domestic Apple Production का चुनौतीहरू

उत्पादन बढे पनि नेपाली स्याउले बजारमा केही चुनौती सामना गरिरहेको छ। आयातित स्याउसँग प्रतिस्पर्धा गर्न उत्पादन लागत, ढुवानी, भण्डारण र बजारसम्म पहुँच महत्वपूर्ण हुन्छन्।

पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा उत्पादन भएका स्याउलाई प्रमुख सहरसम्म पुर्‍याउन लामो दूरी पार गर्नुपर्ने हुन सक्छ। सडकको अवस्था र ढुवानी खर्चले अन्तिम बिक्री मूल्य बढाउन सक्छ। त्यसैले स्थानीय स्याउ गुणस्तरीय भए पनि मूल्यका कारण सबै उपभोक्ताको रोजाइमा पर्न कठिन हुन सक्छ।

अर्कोतर्फ, उचित भण्डारणको अभाव हुँदा उत्पादन भएको समयमा सबै स्याउ बिक्री गर्नुपर्ने दबाब किसानमाथि पर्न सक्छ। भण्डारण र बजार व्यवस्थापन सुधार गर्न सके किसानले आफ्नो उत्पादनलाई व्यवस्थित रूपमा बिक्री गर्ने अवसर पाउन सक्छन्।

यी चुनौती समाधान गर्न कृषि उत्पादन मात्र बढाएर पुग्दैन। किसानलाई बजारसम्बन्धी जानकारी, आधुनिक भण्डारण सुविधा, गुणस्तर व्यवस्थापन र भरपर्दो ढुवानी प्रणालीमा पहुँच दिनु पनि आवश्यक छ।

भारत र घरेलु उत्पादनले माग धान्न सक्छन्?

चीनबाट स्याउ आयातमा समस्या आए पनि भारतबाट आउने स्याउ र नेपाली उत्पादनले बजारमा आपूर्ति कायम राख्न सहयोग गर्न सक्छन्। व्यवसायीहरूले बजारमा अभाव नहुने बताएका छन्। तर अभाव नहुनु र मूल्य स्थिर रहनु फरक विषय हुन्।

पर्याप्त स्याउ उपलब्ध भए पनि ढुवानी खर्च बढेमा वा चाडपर्वमा माग अत्यधिक बढेमा मूल्यमा वृद्धि हुन सक्छ। त्यसैले बजारमा आपूर्ति कायम रहन्छ भन्ने अनुमानका आधारमा मूल्य पनि नबढ्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

उपभोक्ताका लागि विभिन्न स्रोतबाट आएका स्याउको मूल्य र गुणस्तर तुलना गर्नु उपयोगी हुन सक्छ। किसान र व्यवसायीका लागि भने आपूर्ति व्यवस्थापन तथा ढुवानी लागत नियन्त्रण महत्वपूर्ण हुनेछ।

निष्कर्ष: उत्पादन बढे पनि आयातमा निर्भरता कायमै

नेपालको स्याउ उत्पादन पाँच वर्षमा करिब २३ प्रतिशत बढेको छ। तर आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा कुल आपूर्तिको ६०.०९ प्रतिशत हिस्सा आयातित स्याउको थियो। यसले घरेलु उत्पादनमा सुधार आए पनि Nepal Apple Market अझै विदेशी आपूर्तिमा निर्भर रहेको देखाउँछ।

Dashain-Tihar अघि चीनसँग जोडिएका उत्तरी नाकामा देखिएको अवरोध र ढुवानी लागत वृद्धिले स्याउको मूल्यमा असर पार्न सक्छ। यद्यपि, भारतबाट हुने आयात र घरेलु उत्पादनले बजारमा आपूर्ति कायम राख्न सहयोग गर्न सक्छन्।

दीर्घकालमा नेपालले स्याउमा आयात निर्भरता घटाउन उत्पादन विस्तारसँगै भण्डारण, ढुवानी, बजार व्यवस्थापन र किसानको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता सुधार गर्न आवश्यक छ। यसो गर्न सके नेपाली स्याउको बजार हिस्सा बढाउन र चाडपर्वका बेला हुने आपूर्ति दबाब कम गर्न सहयोग पुग्न सक्छ।